Trả lời nhanh: đường cong (đặc tính cắt) của MCB cho biết ngưỡng dòng mà cầu dao cắt tức thời do ngắn mạch. Theo tiêu chuẩn IEC/TCVN 60898-1: đường cong B cắt ở khoảng 3–5 lần dòng định mức (In), C ở 5–10 lần In, D ở 10–20 lần In. Với nhà ở, đường cong C là lựa chọn phổ biến nhất vì chịu được dòng khởi động của máy lạnh, máy bơm, tủ lạnh mà vẫn cắt nhanh khi chập. Loại B dùng cho mạch có dây dài hoặc tải thuần trở. Loại D dành cho động cơ, máy biến áp có dòng khởi động rất lớn, hầu như không dùng trong nhà ở.

Đường cong khác với khả năng cắt kA và số cực. Hai yếu tố đó đã có trong bài MCB, RCCB và RCBO phân biệt theo chức năng và bài CB 1P, 2P, 3P, 4P dùng cho hệ điện nào.

Đường cong cắt của MCB là gì

MCB có hai cơ cấu bảo vệ:

  • Bảo vệ quá tải (nhiệt): thanh lưỡng kim cong dần khi dòng vượt định mức kéo dài, cắt sau vài giây đến vài phút. Phần này gần giống nhau giữa B, C, D.
  • Bảo vệ ngắn mạch (từ): cuộn từ hút lẫy cắt gần như tức thời khi dòng tăng đột ngột. Đường cong B, C, D khác nhau chính ở ngưỡng tác động của phần này.

Ví dụ: một MCB C16 có In = 16 A, sẽ cắt tức thời khi dòng vào khoảng 80–160 A. Một MCB B16 cắt tức thời ở khoảng 48–80 A.

So sánh đường cong B, C và D

Đường cong Ngưỡng cắt tức thời Dùng cho Ghi chú
B 3–5 × In Chiếu sáng, bình nóng lạnh, dây dài Nhạy, dễ nhảy với tải có dòng khởi động
C 5–10 × In Nhà ở, văn phòng: ổ cắm, máy lạnh, bơm nhỏ Phổ biến nhất
D 10–20 × In Động cơ lớn, máy hàn, biến áp Hiếm dùng trong nhà ở

Đọc ký hiệu trên mặt MCB

Trên mặt MCB thường in chữ cái đường cong ngay trước dòng định mức, ví dụ C16, C32, B20. Số trong khung chữ nhật (4500, 6000, 10000) là khả năng cắt ngắn mạch tính bằng A.

Nhà ở nên dùng đường cong nào

  • Ổ cắm, máy lạnh, tủ lạnh, máy giặt, máy bơm nhỏ: đường cong C. Các thiết bị có động cơ hoặc máy nén tạo dòng khởi động cao trong thời gian ngắn, loại B có thể nhảy oan.
  • Đèn chiếu sáng: C vẫn phù hợp. Có thể dùng B khi dây rất dài, dòng ngắn mạch cuối dây thấp, nhưng cần thiết kế tính toán.
  • Bình nóng lạnh, bếp từ: thường dùng C cho đồng bộ. Nên kết hợp chống rò (RCBO hoặc RCCB).
  • Máy bơm công suất lớn, máy hàn, xưởng nhỏ: cần kỹ sư tính, có thể dùng D hoặc CB bảo vệ động cơ.

Chọn sai đường cong sẽ thế nào

  • Dùng B cho mạch có động cơ: aptomat nhảy ngay lúc bật máy lạnh, máy bơm dù không có sự cố.
  • Dùng D cho mạch dây nhỏ, dây dài: dòng ngắn mạch có thể không đủ lớn để cắt tức thời, dây nóng lâu hơn, rủi ro cháy cao hơn.
  • Đổi B sang C để hết nhảy: chỉ đúng nếu nguyên nhân là dòng khởi động. Nếu do chập, rò hay quá tải thì phải sửa mạch.

Lưu ý khi thay MCB

  1. Giữ nguyên dòng định mức theo tiết diện dây, không tăng A để hết nhảy.
  2. Khả năng cắt kA phải phù hợp vị trí trong tủ điện.
  3. Cùng một tủ nên dùng cùng hãng, cùng dòng để lắp vừa thanh ray và thanh cái.
  4. Ngắt nguồn tổng trước khi thay và nhờ thợ điện có kinh nghiệm.

Câu hỏi thường gặp

MCB không ghi chữ B, C, D thì sao?

Xem catalogue hoặc trang sản phẩm. Đa số MCB dân dụng bán phổ biến là đường cong C.

Đường cong C có chống giật không?

Không. MCB chỉ bảo vệ quá tải và ngắn mạch. Chống giật cần RCCB hoặc RCBO 30mA.

Có thể lắp MCB B và C chung một tủ không?

Có, mỗi nhánh chọn theo tải. Nên ghi nhãn rõ để thay thế đúng sau này.

Máy lạnh 2HP dùng MCB gì?

Thường dùng đường cong C. Dòng định mức theo tài liệu hãng máy lạnh và tiết diện dây, nên hỏi thợ điện hoặc kỹ sư.

Ví dụ chọn MCB cho tủ điện nhà phố

Một nhà phố 1 pha điển hình thường chia tủ điện thành các nhánh như sau. Đây chỉ là ví dụ minh họa cách dùng đường cong, dòng định mức thực tế phải do thợ điện hoặc kỹ sư tính theo tiết diện dây và công suất tải:

  • Nhánh đèn từng tầng: MCB 1P đường cong C, dòng nhỏ như 10A.
  • Nhánh ổ cắm từng tầng: MCB 1P đường cong C, kết hợp chống rò 30mA cho khu vực ẩm.
  • Nhánh máy lạnh: mỗi máy một MCB đường cong C riêng để khi một máy lỗi không ảnh hưởng máy khác.
  • Nhánh bình nóng lạnh: RCBO 30mA hoặc MCB C kèm RCCB.
  • Nhánh máy bơm: đường cong C. Bơm công suất lớn, khởi động nặng thì hỏi kỹ sư có cần thiết bị bảo vệ động cơ hay không.

Khi một nhánh nhảy liên tục, đừng vội đổi đường cong hoặc tăng ampe. Hãy kiểm tra xem aptomat nhảy ngay lúc bật thiết bị (nghi dòng khởi động hoặc chập), hay nhảy sau một thời gian chạy (nghi quá tải). Ghi lại thời điểm nhảy sẽ giúp thợ điện xác định nguyên nhân nhanh hơn. Một lưu ý nữa: MCB đã nhảy do ngắn mạch nhiều lần có thể bị mòn tiếp điểm, nên thay mới khi thấy cần gạt lỏng, vỏ nóng hoặc có vết cháy.

Kết luận

Với nhà ở, MCB đường cong C phù hợp hầu hết các mạch. B và D chỉ dùng khi có tính toán riêng. Xem các mẫu MCB Schneider, Panasonic, Điện Quang trong danh mục CB & aptomat hoặc gửi sơ đồ tủ điện cho Nhavui.com để được tư vấn chọn đúng loại.