Trả lời nhanh: MCB bảo vệ quá tải và ngắn mạch nhưng không chống giật. RCCB phát hiện dòng rò (ví dụ 30mA) để chống giật nhưng không tự bảo vệ quá tải, ngắn mạch. RCBO là thiết bị gộp cả hai chức năng trong một. Nếu dùng RCCB, phía trước hoặc sau nó luôn cần có MCB phù hợp.

Bài này so sánh theo chức năng bảo vệ. Cách chọn dòng định mức, đường cong và bố trí cho nhà phố đã có trong bài cách chọn MCB, RCBO cho nhà phố.

Ba loại sự cố điện cần bảo vệ

• Quá tải: dòng điện vượt định mức trong thời gian dài, làm dây nóng và lão hóa cách điện.
• Ngắn mạch: dòng điện tăng rất lớn trong tích tắc, có thể gây cháy.
• Dòng rò: điện thoát ra ngoài mạch qua vỏ thiết bị hoặc qua cơ thể người, gây nguy cơ điện giật.

Mỗi loại cầu dao được thiết kế để xử lý một hoặc nhiều sự cố trên.

MCB: bảo vệ quá tải và ngắn mạch

MCB (Miniature Circuit Breaker) là aptomat tép, tiêu chuẩn tham chiếu IEC 60898-1. Bên trong có cơ cấu nhiệt để cắt khi quá tải và cơ cấu từ để cắt nhanh khi ngắn mạch.

MCB có các đường cong cắt B, C, D. Đường cong C phổ biến cho mạch dân dụng có tải hỗn hợp. MCB không phát hiện dòng rò, nên không thay thế được thiết bị chống giật.

RCCB: chống dòng rò, chống giật

RCCB (Residual Current Circuit Breaker) tham chiếu IEC 61008-1. Thiết bị so sánh dòng đi và dòng về; nếu chênh lệch vượt ngưỡng (như 30mA) thì ngắt mạch.

Ngưỡng 30mA thường dùng để bảo vệ người. RCCB không có cơ cấu cắt quá tải và ngắn mạch, vì vậy phải đi kèm MCB. Ví dụ: RCCB Panasonic 2P 30mA.

RCBO: một thiết bị, hai lớp bảo vệ

RCBO (Residual Current Breaker with Overcurrent protection) tham chiếu IEC 61009-1, gộp chức năng của MCB và RCCB. Khi một mạch gặp rò điện, chỉ RCBO của mạch đó ngắt, các mạch khác vẫn hoạt động.

RCBO phù hợp cho mạch có nguy cơ rò cao như bình nóng lạnh, máy giặt, ổ cắm khu ẩm ướt. Ví dụ: RCBO MPE RCBO2 2P 6kA.

Bảng so sánh MCB, RCCB và RCBO

Nên dùng RCCB + MCB hay RCBO?

• RCCB tổng + MCB nhánh: tiết kiệm số thiết bị, nhưng khi rò ở một mạch thì cả nhóm mạch phía sau RCCB bị ngắt.
• RCBO cho từng mạch: cô lập sự cố tốt hơn, dễ tìm mạch lỗi, chiếm ít chỗ hơn so với ghép riêng.
• Kết hợp: MCB cho mạch chiếu sáng, RCBO cho mạch ổ cắm và thiết bị gần nước.

Thiết kế cuối cùng nên do thợ điện hoặc kỹ sư có chuyên môn quyết định dựa trên tải thực tế và quy chuẩn hiện hành.

Lưu ý khi đọc thông số

• Số cực: 1P, 1P+N, 2P, 4P phải phù hợp hệ điện 1 pha hay 3 pha.
• Dòng định mức In: chọn theo tiết diện dây và tải.
• Khả năng cắt: 4,5kA, 6kA, 10kA… ghi trên thân thiết bị.
• Độ nhạy IΔn: 30mA cho bảo vệ người.
• Loại RCD: AC, A… chọn theo loại tải; xem catalogue hãng.

Ví dụ bố trí cho một căn nhà phố

Để dễ hình dung, dưới đây là một cách bố trí tham khảo cho nhà ở dùng điện 1 pha. Sơ đồ thực tế cần thợ điện hoặc kỹ sư tính toán theo tải và tiết diện dây.

• Cầu dao tổng: MCB 2P có dòng định mức phù hợp công tơ và dây dẫn chính, có thể kết hợp RCCB tổng nếu muốn bảo vệ rò cho toàn nhà.
• Mạch chiếu sáng từng tầng: MCB 1P hoặc 1P+N, vì tải nhỏ và ít nguy cơ rò.
• Mạch ổ cắm phòng ngủ, phòng khách: RCBO 30mA để vừa chống quá dòng vừa chống giật.
• Mạch bình nóng lạnh, máy giặt, bếp: RCBO 30mA riêng cho từng thiết bị công suất lớn hoặc gần nước.
• Mạch điều hòa: MCB riêng theo công suất máy; cân nhắc bảo vệ chống rò theo khuyến cáo của hãng thiết bị.

Cách chia mạch như trên giúp khi có sự cố, chỉ khu vực liên quan bị ngắt. Người dùng dễ khoanh vùng lỗi, còn các phòng khác vẫn có điện để sinh hoạt bình thường.

Ngoài ra, nên dán nhãn tên mạch lên từng cầu dao trong tủ điện. Khi cần sửa chữa, thợ điện chỉ cần ngắt đúng mạch mà không phải cắt điện toàn bộ ngôi nhà.

Câu hỏi thường gặp

RCCB có thay được MCB không?

Không. RCCB chỉ chống rò, không bảo vệ quá tải và ngắn mạch, nên luôn cần MCB đi kèm.

ELCB khác gì RCCB?

ELCB là tên gọi chung cũ cho cầu dao chống rò. Trên thị trường, nhiều sản phẩm gọi là ELCB thực chất có chức năng như RCCB hoặc RCBO; hãy xem thông số chức năng trên sản phẩm.

Vì sao chọn 30mA?

30mA là ngưỡng độ nhạy thông dụng cho mục đích bảo vệ người khỏi điện giật.

Nên nhấn nút Test bao lâu một lần?

Nên kiểm tra định kỳ theo khuyến cáo của nhà sản xuất in trên thiết bị hoặc tài liệu đi kèm.

Kết luận

MCB lo quá tải và ngắn mạch, RCCB lo dòng rò, còn RCBO lo cả hai. Với nhà ở, nên đảm bảo mọi mạch có bảo vệ quá dòng và các mạch có nguy cơ rò được bảo vệ chống giật 30mA. Tham khảo đầy đủ CB & aptomat chính hãng của Panasonic, Schneider, Sino, MPE tại Nhavui.com.

Cần lên danh sách thiết bị cho tủ điện? Gửi sơ đồ mạch cho Nhavui.com để được tư vấn và báo giá.