Tủ điện là "trái tim" an toàn của căn nhà. Nhiều chủ nhà phố ở TP.HCM bỏ nhiều công chọn gạch, chọn đèn nhưng lại để thợ "tự lắp cho đủ" trong tủ điện. Hậu quả là cầu dao nhảy liên tục, hoặc ngược lại không nhảy khi cần. Bài này giúp anh chị hiểu và tự kiểm tra cách chọn MCB, RCBO cho nhà phố trước khi đặt mua.

MCB (Miniature Circuit Breaker, quen gọi là aptomat tép) cắt điện khi dòng điện vượt mức cho phép (quá tải) hoặc khi chập mạch (ngắn mạch). MCB bảo vệ dây dẫn và thiết bị, nhưng không phát hiện được dòng rò qua người.

RCCB (cầu dao chống dòng rò) so sánh dòng đi vào và dòng đi ra. Khi chênh lệch vượt ngưỡng (ví dụ 30mA), nó cắt điện trong khoảng vài chục mili giây. RCCB không tự bảo vệ quá tải, nên luôn phải đi kèm MCB phía trước hoặc phía sau.

RCBO là MCB và RCCB trong cùng một thiết bị: vừa chống quá tải, ngắn mạch, vừa chống rò. Ưu điểm lớn nhất là mạch nào rò thì chỉ mạch đó cắt, các phòng khác vẫn có điện. Đây là lựa chọn được ưa chuộng cho nhà phố hiện nay.

Thiết bị Quá tải Ngắn mạch Chống rò/giật Ghi chú
MCB Có Có Không Dùng cho từng mạch
RCCB Không Không Có Cần đi kèm MCB
RCBO Có Có Có Rò mạch nào cắt mạch đó

Nguyên tắc quan trọng nhất: dòng định mức của MCB phải nhỏ hơn hoặc bằng khả năng chịu dòng của dây mà nó bảo vệ. MCB bảo vệ dây chứ không "chạy theo" thiết bị. Lắp MCB quá lớn so với dây thì dây sẽ nóng chảy trước khi MCB kịp nhảy.

Các mức dòng định mức phổ biến theo tiêu chuẩn IEC 60898-1 là 6A, 10A, 16A, 20A, 25A, 32A, 40A, 50A, 63A. Bảng tham khảo cho dây đồng ruột mềm/cứng, đi âm trong ống luồn, điều kiện nhà ở thông thường:

Mạch Tiết diện dây gợi ý MCB gợi ý
Chiếu sáng 1,5 mm² 10A
Ổ cắm thông dụng 2,5 mm² 16A – 20A
Máy lạnh 1–1,5HP 2,5 mm² 16A – 20A
Máy lạnh 2HP, máy nước nóng trực tiếp, bếp từ đơn 4 mm² 20A – 25A
Bếp từ đôi 4 – 6 mm² 32A
Tổng mỗi tầng 6 – 10 mm² 32A – 50A
Tổng cả nhà (sau công tơ) 10 – 16 mm² 50A – 63A (2P)

Lưu ý: bảng chỉ để tham khảo nhanh. Chiều dài tuyến dây, số dây đi chung ống và nhiệt độ trần mái tôn ở TP.HCM đều làm giảm khả năng chịu dòng. Khi phân vân, nên tăng một cấp tiết diện dây chứ không tăng cấp MCB. Dây điện chất lượng cho từng mạch anh chị có thể xem thêm ở thương hiệu CADIVI.

  • 1P cắt dây pha, dùng cho các mạch nhánh (đèn, ổ cắm).
  • 2P cắt cả pha và trung tính, nên dùng cho cầu dao tổng và các mạch có nguy cơ ẩm như máy nước nóng, máy bơm. Cắt cả hai dây giúp sửa chữa an toàn hơn khi đấu nhầm pha – trung tính.

Đường cong cho biết MCB nhảy tức thời ở mức dòng bao nhiêu lần dòng định mức (In):

  • Đường cong B: nhảy tức thời ở 3–5 lần In. Phù hợp mạch dây dài, tải điện trở (đèn, ổ cắm thông thường).
  • Đường cong C: nhảy tức thời ở 5–10 lần In. Chịu được dòng khởi động của động cơ nhỏ, máy nén, đèn LED có driver. Đây là loại phổ biến nhất cho nhà phố.
  • Đường cong D: nhảy tức thời ở 10–20 lần In, dành cho động cơ, máy biến áp có dòng khởi động lớn. Nhà ở hầu như không cần.

Kết luận thực tế: dùng đường cong C cho gần như mọi mạch trong nhà phố; đường cong B nếu muốn bảo vệ "nhạy" hơn cho mạch đèn, ổ cắm ở xa tủ.

Khả năng cắt (Icn) là dòng ngắn mạch lớn nhất MCB cắt được mà không hỏng. Với nhà phố đấu điện lưới hạ thế, 4,5kA là mức tối thiểu, 6kA là lựa chọn an toàn hơn cho cầu dao tổng và nhà gần trạm biến áp. Chênh lệch giá giữa hai mức thường không nhiều, nên ưu tiên 6kA cho tủ tổng.

Ngưỡng 30mA là ngưỡng chống giật cho người, được khuyến nghị theo IEC 60364 cho các mạch ổ cắm và khu vực ẩm ướt. Ngưỡng 100mA – 300mA chỉ dùng để chống rò gây cháy, không đủ bảo vệ người.

Các mạch nên dùng RCBO 30mA: - Nhà vệ sinh, phòng tắm: máy nước nóng, ổ cắm máy sấy tóc. - Bếp: ổ cắm bếp, bếp từ, máy rửa chén. - Máy giặt, sân phơi, ban công, sân thượng. - Máy bơm nước, bồn nước trên mái. - Ổ cắm tầng trệt và các phòng có trẻ nhỏ.

Với mạch chiếu sáng trần, nhiều gia đình dùng MCB thường để tránh nhảy phiền phức; nếu ngân sách cho phép, gom chung dưới một RCCB 30mA theo tầng.

Các dòng MCB, RCBO, RCCB cho nhà phố có sẵn tại mục thiết bị điện, gồm các thương hiệu phổ biến như Sino và Panasonic.

Tủ tổng tầng trệt: - 1 MCB 2P 50A–63A, 6kA làm cầu dao tổng. - 1 MCB 2P 32A–40A cấp cho tủ mỗi tầng trên.

Tủ mỗi tầng (tủ âm tường 8–12 module): - 1 MCB 2P 32A làm tổng tầng. - 1 MCB 1P 10A cho chiếu sáng. - 1 RCBO 1P+N 20A 30mA cho ổ cắm phòng ngủ. - 1 RCBO 1P+N 20A 30mA cho WC và máy nước nóng. - 1–2 MCB 1P 16A–20A cho máy lạnh (mỗi máy một mạch). - Chừa 2–3 module trống để mở rộng sau này.

Tủ tầng có bếp: thêm 1 RCBO 32A 30mA riêng cho bếp từ.

Phần đi ống luồn, đặt đế âm và tủ điện âm được làm ở giai đoạn điện nước âm tường. Lắp thiết bị đóng cắt, công tắc, ổ cắm làm ở giai đoạn thiết bị điện. Nên chốt số module tủ ngay từ giai đoạn âm tường để không phải đục lại.

  1. Lắp MCB lớn hơn khả năng chịu dòng của dây "cho khỏi nhảy". Đây là nguyên nhân hàng đầu gây cháy dây âm tường.
  2. Dùng chung trung tính giữa các RCBO/RCCB, làm thiết bị chống rò nhảy vô cớ.
  3. Gom quá nhiều máy lạnh vào một MCB.
  4. Không có dây tiếp địa: RCBO vẫn hoạt động nhưng vỏ thiết bị kim loại không được bảo vệ tốt bằng.
  5. Không dán nhãn mạch, khi sự cố phải tắt cả nhà để dò.
  6. Không bấm nút Test định kỳ. Nên bấm thử RCBO/RCCB khoảng mỗi tháng một lần để chắc cơ cấu còn hoạt động.

Nhà phố có cần RCBO cho tất cả các mạch không? Không bắt buộc. Ưu tiên RCBO 30mA cho WC, bếp, máy giặt, máy bơm, ổ cắm. Mạch đèn và máy lạnh có thể dùng MCB thường.

RCBO hay MCB + RCCB tổng, cái nào tốt hơn? RCBO tốt hơn về tính chọn lọc: rò ở đâu cắt ở đó. Một RCCB tổng rẻ hơn nhưng hễ rò là mất điện cả tầng.

Máy nước nóng nên dùng MCB bao nhiêu A? Máy nước nóng trực tiếp công suất khoảng 4,5kW nên dùng dây 4 mm² và RCBO 25A 30mA. Máy gián tiếp 2,5kW dùng dây 2,5 mm² và RCBO 16A–20A 30mA. Luôn đối chiếu công suất ghi trên tem máy.

Cầu dao chống giật hay nhảy khi trời mưa là lỗi gì? Thường do dây hoặc ổ cắm ngoài trời bị ẩm, mối nối hở, hoặc dùng chung trung tính. Đó là RCBO đang làm đúng nhiệm vụ. Hãy tìm và sửa điểm rò, không nên thay bằng loại kém nhạy hơn.

Có nên dùng MCB và RCBO khác hãng trong cùng tủ? Được, miễn là cùng chuẩn thanh ray DIN 35mm và cùng kích thước module. Tuy nhiên dùng chung một hãng giúp thanh cái, nắp che đồng bộ và thẩm mỹ hơn.

Anh chị đã có danh sách mạch điện cho căn nhà? Hãy chọn MCB, RCBO, tủ điện ngay trên Nhavui.com và đặt hàng trực tiếp trên website, hoặc gửi yêu cầu báo giá online kèm danh sách thiết bị để được báo giá trọn gói cho cả công trình.