Trả lời nhanh: chữ P (pole) là số cực, tức số dây mà CB đóng cắt cùng một lúc. CB 1P chỉ cắt dây pha, dùng cho mạch nhánh điện 1 pha. CB 2P cắt cả dây pha và dây trung tính, hợp làm CB tổng của nhà dùng điện 1 pha. CB 3P cắt 3 dây pha, dùng cho tải 3 pha không cần trung tính như động cơ, máy bơm 3 pha. CB 4P cắt 3 pha và trung tính, dùng làm CB tổng cho nhà hoặc tầng dùng điện 3 pha có dây N khi thiết kế yêu cầu cắt cả trung tính.

Bài các loại cầu dao CB Panasonic và cách chọn đã giới thiệu chung về MCB, RCBO, ELB, RCCB, HB và MCCB. Bài này đi sâu một câu hỏi: nhà mình đang dùng hệ điện nào và cần CB bao nhiêu cực ở từng vị trí trong tủ.

Số cực của CB là gì

Mỗi cực là một cặp tiếp điểm. CB nhiều cực có các tiếp điểm liên động bằng một cần gạt, nên khi bảo vệ tác động hoặc khi gạt tay, tất cả các dây được cắt đồng thời. Vì vậy, chọn số cực thực chất là trả lời câu hỏi: tại vị trí này cần cắt những dây nào?

Nhà phố ở Việt Nam thường dùng một trong hai hệ:

• Điện 1 pha, 220V: 2 dây là pha (L) và trung tính (N), thêm dây tiếp địa (PE) nếu có.
• Điện 3 pha, 380V giữa các pha: 3 dây pha L1, L2, L3, thường kèm dây trung tính N để cấp cho các thiết bị 1 pha.

Dây tiếp địa PE không bao giờ đi qua CB. Nó được nối thẳng vào thanh tiếp địa trong tủ.

Bảng chọn nhanh số cực theo vị trí

CB 1P và 1P+N cho mạch nhánh 1 pha

Trong tủ điện nhà 1 pha, các mạch nhánh thường dùng MCB 1P đặt trên dây pha. Dây trung tính của các nhánh đi chung về thanh N. Cách này gọn nhưng có hai điều bắt buộc. Thứ nhất, CB 1P phải nằm trên dây pha, không bao giờ trên dây N. Nếu đấu ngược, khi gạt CB xuống thì thiết bị vẫn mang điện. Thứ hai, khi sửa một nhánh, cần nhớ rằng dây N của nhánh đó vẫn nối với hệ thống.

Loại 1P+N có 2 cực đóng cắt, nhưng chỉ cực pha có phần tử bảo vệ quá dòng. Cực N chỉ được cắt kèm theo. Ví dụ là RCBO Schneider Easy9 1P+N 30mA: thiết bị vừa bảo vệ quá tải, ngắn mạch vừa chống dòng rò cho một nhánh, đồng thời cắt cả hai dây khi tác động.

CB 2P: lựa chọn cho CB tổng nhà 1 pha

Ở vị trí CB tổng, nên cắt được cả pha và trung tính để cách ly hoàn toàn ngôi nhà khi sửa chữa hoặc khi lưới có sự cố. Vì vậy, CB tổng nhà 1 pha thường là 2P, có thể là MCB 2P hoặc RCBO 2P tùy sơ đồ.

Với hàng Panasonic, cần đọc thêm chữ E đi sau chữ P. Theo tài liệu của Panasonic, P là số cực, còn E là số phần tử bảo vệ quá dòng:

• 2P2E: 2 cực, cả 2 cực đều có phần tử bảo vệ quá dòng.
• 2P1E: 2 cực nhưng chỉ 1 cực có phần tử bảo vệ. Cực không có phần tử được ký hiệu N và phải nối với dây trung tính. RCBO Panasonic 2P1E 30mA là loại này, có dải 6–63A và khả năng cắt 6kA ở 240VAC theo thông số hãng.

Khi đấu loại 2P1E, thợ điện phải đấu đúng dây N vào cực có chữ N. Nếu đấu ngược, phần tử bảo vệ quá dòng sẽ nằm trên dây trung tính.

CB 3P và 4P khi nhà dùng điện 3 pha

Nhà phố có thang máy, máy bơm công suất lớn hoặc kết hợp kinh doanh thường kéo điện 3 pha. Lúc này:

• CB 3P dùng cho tải chỉ cần 3 dây pha, như động cơ máy bơm 3 pha. Ví dụ là MCB Sino SC68N 3 cực 6kA, 6A đến 63A.
• CB 4P dùng ở vị trí tổng khi hệ có dây N và cần cắt cả N, chẳng hạn tủ tổng có chuyển nguồn sang máy phát. Việc có cắt N hay không cần theo bản vẽ của kỹ sư điện.
• Từ tủ 3 pha, các nhánh 1 pha (đèn, ổ cắm) vẫn dùng CB 1P hoặc 2P như nhà 1 pha. Nên chia tải đều cho 3 pha để tránh lệch pha.

Số cực của cầu dao chống giật RCCB, RCBO

Cầu dao chống dòng rò hoạt động bằng cách so sánh dòng đi ra và dòng quay về. Vì vậy, tất cả các dây mang dòng của mạch, gồm cả dây N, phải đi qua thiết bị. Nhà 1 pha dùng RCCB hoặc RCBO 2P (hoặc 1P+N). Nhà 3 pha có dây N dùng loại 4P, như RCCB Panasonic 4P 30mA. Không dùng loại 3P để chống rò cho mạch có tải 1 pha dùng dây N, vì dòng quay về qua N sẽ không được đo.

Cũng không nối dây N của mạch sau RCCB chung với dây N của mạch không qua RCCB. Đây là lỗi hay làm cầu dao nhảy liên tục.

Số cực ảnh hưởng đến tủ điện như thế nào

Mỗi cực của MCB gắn thanh DIN thường chiếm một module, nên CB 2P chiếm gấp đôi chỗ của CB 1P và CB 4P chiếm khoảng 4 module. Một số loại 1P+N được thiết kế gọn hơn. Khi chọn vỏ tủ, hãy liệt kê từng CB và số module theo catalogue của hãng, rồi chừa thêm vài chỗ trống để mở rộng sau này. Toàn bộ CB của nhóm này có tại danh mục CB & Aptomat.

Lỗi thường gặp khi chọn số cực

• Dùng CB 1P làm CB tổng nhà 1 pha, nên khi ngắt tổng thì dây N vẫn nối với lưới.
• Đấu CB 1P hoặc cực bảo vệ của loại 2P1E lên dây trung tính.
• Mua MCB 3P làm tổng cho nhà 3 pha có nhiều tải 1 pha mà thiết kế lại yêu cầu cắt cả N.
• Chọn RCCB 2P cho tủ 3 pha, hoặc RCCB 3P cho mạch có dây N.

Câu hỏi thường gặp

Nhà dùng điện 1 pha có cần CB 3P hoặc 4P không?

Thường không. Nhà 1 pha dùng CB 2P ở vị trí tổng và CB 1P hoặc 1P+N cho các nhánh. CB 3P và 4P chỉ cần khi nhà kéo điện 3 pha.

CB 1P+N và CB 2P khác nhau thế nào?

Cả hai cùng cắt hai dây. Loại 2P (2P2E) có phần tử bảo vệ trên cả hai cực, còn loại 1P+N chỉ bảo vệ quá dòng ở cực pha và cắt kèm dây N. Khi đấu loại 1P+N phải đúng cực N.

Có thể dùng CB 2P cho máy bơm 3 pha không?

Không. Tải 3 pha cần CB 3P hoặc 4P để cắt đồng thời cả 3 pha. Cắt thiếu một pha có thể làm động cơ chạy lệch pha và hỏng.

Ký hiệu 2P1E trên CB Panasonic nghĩa là gì?

Theo Panasonic, P là số cực, E là số phần tử bảo vệ quá dòng. 2P1E là 2 cực đóng cắt, 1 cực có bảo vệ; cực còn lại ký hiệu N phải đấu vào dây trung tính.

Kết luận

Hãy chọn số cực theo vị trí trong tủ. Nhà 1 pha dùng CB 2P làm tổng và 1P hoặc 1P+N cho nhánh. Nhà 3 pha dùng 4P làm tổng khi cần cắt N, 3P cho động cơ, và cầu dao chống giật luôn phải đi qua cả dây trung tính. Khi đã có sơ đồ tủ, gửi danh sách thiết bị cho Nhavui.com để được kiểm tra số cực, dòng định mức và mã sản phẩm phù hợp. Đặt mua tại danh mục CB & Aptomat hoặc liên hệ đội ngũ tư vấn để được hỗ trợ.