Trả lời nhanh: công tắc 1 chiều có 2 cực đấu, bật tắt một mạch tại một vị trí. Công tắc 2 chiều có 3 cực đấu, luôn dùng theo cặp để bật tắt cùng một đèn từ hai vị trí như chân và đầu cầu thang. Công tắc trung gian có 4 cực đấu, đặt giữa hai công tắc 2 chiều khi cần điều khiển từ ba vị trí trở lên. Muốn điều khiển một đèn từ N vị trí, bạn cần 2 công tắc 2 chiều và N − 2 công tắc trung gian.

Ba loại này nhìn từ mặt trước gần như giống hệt nhau, nên mua nhầm rất phổ biến. Cách chắc chắn nhất là lật mặt sau đếm số cực đấu và đọc ký hiệu in trên hạt công tắc.

Phân biệt nhanh bằng số cực đấu

Ký hiệu đầu nối mỗi hãng in một kiểu, có thể là L, L1, L2 hoặc C, 1, 2. Khi đấu, luôn đọc theo ký hiệu trên chính sản phẩm, không dựa vào vị trí vít của hãng khác.

Công tắc 1 chiều: một chỗ bật, một chỗ tắt

Đây là loại dùng nhiều nhất trong nhà. Công tắc được đấu trên dây pha, khi bấm sẽ đóng hoặc ngắt mạch tới đèn, quạt. Ví dụ công tắc 1 chiều MPE A30/1 có dòng định mức 10A, điện áp hãng công bố 220–250V AC, là hạt rời lắp trên mặt nạ MPE Seri A20 Plus.

Lưu ý từ chính trang sản phẩm: không dùng công tắc 1 chiều thay cho công tắc đảo chiều khi muốn điều khiển đèn từ hai vị trí. Mạch 1 chiều chỉ có 2 dây đi tới công tắc, nên không thể "nối thêm" một công tắc nữa để bật tắt từ chỗ khác.

Công tắc 2 chiều: điều khiển một đèn từ hai nơi

Công tắc 2 chiều có một chân chung và hai chân đảo. Hai công tắc được nối với nhau bằng 2 dây đảo. Dây pha vào chân chung của công tắc thứ nhất, chân chung của công tắc thứ hai đi lên đèn. Bấm bất kỳ công tắc nào cũng làm đổi trạng thái đèn, vì vậy bạn có thể bật ở chân cầu thang và tắt ở đầu cầu thang.

Một số mã 2 chiều đang có trên Nhavui.com:

• Công tắc 2 chiều MPE A30M: 10A, hạt rời cho Seri A20 Plus, dùng theo cặp cho cầu thang, hành lang, phòng ngủ.
• Hạt công tắc 2 chiều Sino A96M: 10A, 220–240V~, chiếm 1 lỗ mặt, đấu dây bắt vít, công bố theo TCVN 6480-1:2008 và IEC 60669-1:2007, dùng chung mặt A96 cho các dòng S986, S186, S19, S18A, S66, S68.
• Schneider AvatarOn A: có bản 1 chiều M3T31_1F_WE và bản 2 chiều M3T31_2_WE, dòng định mức 16AX, size S, màu trắng.

Một công tắc 2 chiều vẫn có thể dùng như 1 chiều nếu chỉ đấu chân chung và một chân đảo. Vì thế, nhiều thợ mua dư vài hạt 2 chiều để linh hoạt, nhưng ngược lại thì không được.

Công tắc trung gian: khi cần từ ba vị trí trở lên

Công tắc trung gian (còn gọi công tắc đảo chiều 4 cực) không đứng một mình. Nó được đặt trên đường 2 dây đảo nằm giữa hai công tắc 2 chiều: 2 dây đảo từ công tắc 2 chiều thứ nhất đi vào, 2 dây đảo khác đi ra công tắc 2 chiều thứ hai. Mỗi lần bấm, công tắc trung gian đảo chéo hai dây này, làm đèn đổi trạng thái.

Trường hợp nên dùng: cầu thang nhà ba tầng muốn bật tắt đèn giếng thang ở cả ba tầng, hành lang dài có lối vào ở hai đầu và ở giữa, phòng khách rộng có ba cửa. Khi mua, hỏi đúng tên "công tắc trung gian" và chọn cùng hệ mặt với công tắc 2 chiều để lắp vừa và đồng bộ màu.

Tính số công tắc và số dây cần đi

Việc chọn loại công tắc phải chốt từ giai đoạn đi ống điện âm tường. Nếu ống chỉ luồn đủ dây cho mạch 1 chiều, muốn đổi sang 2 chiều sau này sẽ phải luồn thêm dây đảo, thậm chí đục tường. Nên ghi rõ trên bản vẽ điện vị trí nào là 2 chiều, vị trí nào có trung gian.

Đọc thông số khi chọn mua

• Chức năng: ghi rõ 1 chiều, 2 chiều hay trung gian. Với hạt rời, mã thường khác nhau một ký tự, ví dụ MPE A30/1 là 1 chiều, A30M là 2 chiều.
• Dòng định mức: 10A hoặc 16A (16AX). Không tự quy đổi 10A thành một công suất cho mọi loại tải; với đèn LED nhiều bộ nguồn hoặc động cơ, kiểm tra thông số tải trên sản phẩm.
• Hệ mặt: hạt rời phải lắp đúng mặt nạ cùng hệ. Không mặc định hạt hãng này vừa mặt hãng khác.
• Thiết bị công suất lớn: bình nóng lạnh, máy lạnh nên dùng công tắc 2 cực 20A và cầu dao riêng, xem thêm bài chọn công tắc ổ cắm 10A, 16A hay 20A.

Lỗi hay gặp khi lắp

• Mua đủ hai hạt "giống nhau" cho cầu thang nhưng thực ra một hạt là 1 chiều, mạch không chạy đúng.
• Đấu nhầm dây đảo vào chân chung, đèn chỉ bật tắt được ở một đầu hoặc phải bấm cả hai công tắc mới sáng.
• Đấu công tắc trên dây trung tính thay vì dây pha. Đèn vẫn tắt nhưng chuôi đèn còn điện, nguy hiểm khi thay bóng.
• Xác định dây pha chỉ theo màu dây. Luôn ngắt aptomat và dùng bút thử hoặc đồng hồ đo trước khi đấu.

Câu hỏi thường gặp

Công tắc 2 chiều có dùng thay công tắc 1 chiều được không?

Được. Chỉ đấu chân chung và một chân đảo, công tắc sẽ hoạt động như 1 chiều. Ngược lại, công tắc 1 chiều không thể thay cho công tắc 2 chiều.

Làm sao biết công tắc đang lắp là loại nào?

Ngắt điện, tháo mặt nạ và đếm số cực đấu ở mặt sau: 2 cực là 1 chiều, 3 cực là 2 chiều, 4 cực là trung gian. Đối chiếu thêm mã in trên hạt.

Cầu thang 3 tầng cần mấy công tắc?

Nếu muốn bật tắt đèn giếng thang ở cả ba tầng: 2 công tắc 2 chiều đặt ở tầng dưới cùng và trên cùng, 1 công tắc trung gian ở tầng giữa.

Công tắc trung gian có đắt và khó lắp không?

Cách đấu cần đúng sơ đồ và đủ 4 dây đảo, nên nhờ thợ điện có kinh nghiệm. Giá tùy hãng và hệ mặt, nên hỏi báo giá theo đúng mã cùng hệ với công tắc 2 chiều đang dùng.

Kết luận

Hãy bắt đầu từ câu hỏi "đèn này cần bật tắt từ mấy chỗ": một chỗ dùng 1 chiều, hai chỗ dùng cặp 2 chiều, từ ba chỗ trở lên thêm trung gian. Chốt điều này trên bản vẽ trước khi đi ống, rồi mới chọn hãng và hệ mặt. Xem các mã MPE, Sino, Schneider trong danh mục công tắc & ổ cắm hoặc gửi sơ đồ vị trí đèn cho Nhavui.com để được tư vấn đúng số lượng.