Trả lời nhanh: 6kA và 10kA là khả năng cắt ngắn mạch của aptomat, tức dòng sự cố lớn nhất mà CB ngắt được an toàn mà không hỏng, không cháy nổ. Con số này không liên quan đến dòng định mức 16A, 20A hay 32A mà CB cho phép chạy hằng ngày. CB 10kA chịu được dòng ngắn mạch lớn hơn CB 6kA. Nhà ở thông thường hay dùng loại 4,5kA hoặc 6kA cho mạch nhánh. Khi tủ điện gần trạm biến áp, dùng cho CB tổng 3 pha hoặc thiết kế yêu cầu, hãy chọn 10kA trở lên.

Nếu anh chị chưa rõ cách chọn số cực, hãy xem trước bài CB 1P, 2P, 3P và 4P chọn số cực cho điện 1 pha, 3 pha. Bài này chỉ tập trung vào con số kA in trên mặt CB.

kA trên aptomat nghĩa là gì

Một aptomat có hai thông số dòng điện khác nhau hoàn toàn:

• Dòng định mức (In): ví dụ 16A, 20A, 32A. Đây là dòng điện CB cho đi qua liên tục. Vượt mức này lâu thì CB ngắt do quá tải.
• Khả năng cắt ngắn mạch: ví dụ 4,5kA, 6kA, 10kA (1kA = 1.000A). Đây là dòng điện cực lớn xuất hiện trong tích tắc khi dây pha chạm dây trung tính hoặc chạm nhau. CB phải dập được hồ quang và ngắt mạch ở mức dòng này mà vẫn an toàn.

Với MCB theo tiêu chuẩn IEC 60898, thông số này thường ghi là Icn và in trong một ô vuông nhỏ trên mặt CB, ví dụ ô ghi 4500 hoặc 6000. Với aptomat theo IEC 60947-2, như MCCB, hãng ghi Icu (khả năng cắt giới hạn) và Ics (khả năng cắt khi vận hành).

Nói ngắn gọn: dòng định mức quyết định CB bảo vệ dây dẫn khi quá tải. Khả năng cắt quyết định CB có tự an toàn khi gặp sự cố ngắn mạch hay không.

Dòng ngắn mạch lớn cỡ nào và phụ thuộc vào đâu

Khi ngắn mạch, dòng điện chỉ bị giới hạn bởi tổng trở của nguồn và đường dây. Vì vậy dòng ngắn mạch tại tủ điện của mỗi nhà một khác. Nó phụ thuộc vào:

• Khoảng cách tới trạm biến áp: nhà càng gần trạm, dòng ngắn mạch càng lớn.
• Công suất máy biến áp cấp cho khu vực.
• Tiết diện và chiều dài dây từ công tơ vào tủ. Dây to, ngắn thì tổng trở nhỏ, dòng ngắn mạch lớn hơn.
• Vị trí trong hệ thống: tại CB tổng, dòng ngắn mạch lớn hơn tại CB nhánh ở cuối đường dây.

Không có một con số chung cho mọi nhà phố. Với công trình lớn, tòa nhà, xưởng hoặc nhà sát trạm biến áp, kỹ sư điện sẽ tính dòng ngắn mạch dự kiến và chọn khả năng cắt cao hơn con số đó. Với nhà ở thông thường, nếu chưa có số liệu, có thể hỏi đơn vị điện lực hoặc thợ điện có kinh nghiệm tại khu vực.

So sánh 6kA và 10kA trên các mẫu thực tế

Dưới đây là thông số lấy từ trang sản phẩm trên Nhavui.com:

Có thể thấy cùng một hãng, cùng số cực, cùng đặc tính C vẫn có hai dòng 6kA và 10kA. Hai CB 32A này cho cùng một dòng đi qua hằng ngày. Khác biệt nằm ở độ bền khi gặp sự cố: loại 10kA có buồng dập hồ quang và tiếp điểm chịu được dòng ngắn mạch lớn hơn.

Chọn CB bao nhiêu kA cho từng vị trí

Nguyên tắc chung: khả năng cắt của CB phải lớn hơn hoặc bằng dòng ngắn mạch dự kiến tại điểm lắp. Trang sản phẩm Panasonic trên Nhavui cũng ghi rõ lưu ý này. Áp dụng cho nhà ở:

• CB tổng của nhà, CB tổng tầng: nằm gần nguồn nên dòng ngắn mạch cao nhất. Nên ưu tiên 6kA trở lên, chọn 10kA nếu nhà gần trạm, dùng điện 3 pha hoặc thiết kế yêu cầu.
• CB nhánh cho đèn, ổ cắm, máy lạnh, bình nóng lạnh: thường dùng 4,5kA hoặc 6kA khi thiết kế cho phép.
• Tủ điện 3 pha, tải động cơ, máy bơm: chọn theo bản vẽ điện. Các mẫu 4P 10kA như Panasonic BBD…CHHV phù hợp vị trí đầu nguồn.

Một số hãng cho phép phối hợp kiểu "cascading": CB phía trên có khả năng cắt cao hỗ trợ cho CB phía dưới có khả năng cắt thấp hơn. Cách này chỉ đúng khi tra bảng phối hợp của chính hãng đó. Không tự áp dụng khi trộn nhiều thương hiệu.

Những hiểu lầm thường gặp

• "CB 10kA chịu tải lớn hơn": sai. Tải hằng ngày phụ thuộc dòng định mức. CB 10kA 20A vẫn ngắt khi quá tải giống CB 6kA 20A.
• "CB kA cao thì ít nhảy hơn": sai. CB nhảy vì quá tải, ngắn mạch hoặc chạm chập. Đổi lên CB kA cao không giải quyết được nguyên nhân.
• "CB nào cũng giống nhau, chọn rẻ nhất": rủi ro. Nếu dòng ngắn mạch vượt khả năng cắt, CB có thể không dập được hồ quang, dính tiếp điểm hoặc vỡ vỏ.
• "MCB chống giật luôn": sai. MCB chỉ bảo vệ quá tải và ngắn mạch. Muốn chống dòng rò cần RCCB hoặc RCBO.

Cách kiểm tra khả năng cắt khi mua CB

1. Tìm ô số trên mặt CB, ví dụ 4500, 6000 hoặc 10000. Đó là Icn tính bằng A.
2. Đối chiếu tiêu chuẩn in trên CB (IEC 60898 cho MCB dân dụng, IEC 60947-2 cho thiết bị công nghiệp).
3. Kiểm tra dòng định mức và đặc tính (B, C, D) khớp với tải.
4. So mã sản phẩm với catalogue hãng. Ví dụ Panasonic phân biệt dòng 6kA (đuôi CNV) và 10kA (đuôi CHHV) ngay trong mã.

Câu hỏi thường gặp

Nhà phố dùng CB 6kA có đủ không?

Phần lớn mạch nhánh trong nhà ở dùng 4,5kA hoặc 6kA là phổ biến. Với CB tổng, nhà gần trạm biến áp hoặc dùng điện 3 pha, nên hỏi kỹ sư điện và cân nhắc 10kA.

CB 10kA có tốn điện hơn hay khó lắp hơn không?

Không. Hai loại lắp cùng thanh ray DIN, cùng cách đấu dây. Khác biệt nằm ở khả năng chịu ngắn mạch và giá thành.

Có thể thay CB 6kA bằng CB 10kA cùng dòng định mức không?

Được, vì khả năng cắt cao hơn chỉ làm tăng mức an toàn. Không được làm ngược lại khi thiết kế yêu cầu 10kA.

Thấy CB ghi 4500 trong ô vuông là gì?

Đó là khả năng cắt ngắn mạch định mức Icn bằng 4.500A, tức 4,5kA, theo IEC 60898.

Kết luận

Con số kA cho biết aptomat có ngắt an toàn được khi gặp sự cố ngắn mạch hay không. Hãy chọn dòng định mức theo tải và dây dẫn, chọn khả năng cắt theo vị trí lắp, ưu tiên mức cao hơn cho CB tổng. Tham khảo các mẫu 4,5kA, 6kA, 10kA trong danh mục CB & Aptomat hoặc gửi sơ đồ tủ điện cho Nhavui.com để được gợi ý cấu hình phù hợp.