Trả lời nhanh: aptomat (CB) nhảy vì một trong bốn lý do: quá tải (dùng nhiều thiết bị hơn khả năng của mạch), ngắn mạch (chập dây, thiết bị hỏng), rò điện (với CB chống giật RCCB, RCBO), hoặc thiết bị bảo vệ đã hỏng, đấu nối lỏng. Cách nhảy cho gợi ý: nhảy ngay khi bật lại là nghi chập; nhảy sau một lúc chạy nhiều thiết bị là nghi quá tải; CB chống giật nhảy khi trời mưa hoặc khi bật bình nóng lạnh là nghi rò điện. Tuyệt đối không tăng ampe aptomat hay bỏ chống giật để hết nhảy.

Phân biệt MCB, RCCB, RCBO xem bài MCB, RCCB và RCBO phân biệt theo chức năng bảo vệ.

Xác định loại aptomat đang nhảy

• MCB (CB tép thường): chỉ nhảy khi quá tải hoặc ngắn mạch. Ví dụ Schneider Easy9 1P đường cong C.
• RCCB (chống giật): chỉ nhảy khi có dòng rò vượt ngưỡng, ví dụ RCCB Panasonic 2P 30mA. RCCB không bảo vệ quá tải.
• RCBO: nhảy cả khi quá tải, ngắn mạch và rò điện. Ví dụ RCBO Panasonic 2P1E 30mA 6kA hoặc RCBO Schneider Easy9 1P+N 4.5kA 30mA hay dùng cho mạch bình nóng lạnh, phòng tắm.

Nhiều RCBO, RCCB có nút test và cờ báo. Biết loại thiết bị là bước đầu khoanh vùng nguyên nhân.

Nguyên nhân 1: Quá tải

Dấu hiệu: aptomat nhảy sau vài phút đến vài chục phút khi cùng lúc chạy máy lạnh, bếp từ, ấm siêu tốc, máy sấy tóc. Vỏ CB có thể ấm.

• Giảm số thiết bị chạy cùng lúc trên nhánh đó.
• Tách thiết bị công suất lớn ra nhánh riêng, mỗi máy lạnh, bếp từ, bình nóng lạnh nên có CB riêng.
• Không thay CB lớn hơn khi dây điện vẫn nhỏ, vì khi đó dây sẽ nóng trước khi CB kịp nhảy.

Nguyên nhân 2: Ngắn mạch

Dấu hiệu: nhảy tức thì, có thể kèm tiếng nổ, tia lửa, mùi khét. Bật lại là nhảy ngay.

1. Rút phích tất cả thiết bị trên nhánh đó, bật lại CB.
2. Nếu CB giữ được, cắm từng thiết bị để tìm thiết bị hỏng.
3. Nếu vẫn nhảy khi đã rút hết, lỗi nằm ở dây, ổ cắm, công tắc hoặc hộp nối. Cần thợ điện kiểm tra.

Nguyên nhân 3: Rò điện

Dấu hiệu: CB chống giật nhảy khi mưa, khi dùng bình nóng lạnh, máy giặt, máy bơm, hoặc nhảy ngẫu nhiên.

• Thiết bị có điện trở nhiệt bị rò như bình nóng lạnh, ấm đun.
• Ổ cắm, đèn ngoài trời, ban công bị nước vào.
• Dây âm tường bị chuột cắn, ẩm, mối nối không bọc kỹ.
• Nhiều thiết bị cùng có dòng rò nhỏ cộng lại vượt ngưỡng trên một RCCB chung.

Rò điện có thể gây giật, tuyệt đối không bỏ hay nối tắt thiết bị chống giật. Hãy ngắt nhánh nghi ngờ và gọi thợ điện đo cách điện.

Nguyên nhân 4: Thiết bị bảo vệ hỏng hoặc đấu nối lỏng

• CB đã ngắt nhiều lần do ngắn mạch có thể mòn tiếp điểm, nhảy ở dòng thấp hơn định mức.
• Ốc bắt dây lỏng làm đầu cốt nóng, nhiệt truyền vào CB làm nó cắt nhiệt.
• Dấu hiệu nhận biết: vỏ CB đổi màu, có mùi khét, cần gạt lỏng, không giữ được trạng thái đóng.

Khi thay, chọn đúng loại, đúng số cực, đúng dòng định mức và khả năng cắt kA phù hợp tủ điện.

Những điều không nên làm

• Không thay CB lớn hơn để hết nhảy.
• Không dùng dây đồng nối tắt hoặc bỏ RCCB, RCBO.
• Không tự mở tủ điện khi tay ướt, đứng trên sàn ướt.
• Không bật lại CB liên tục khi đang nhảy do ngắn mạch.

Câu hỏi thường gặp

Aptomat nhảy khi trời mưa là do đâu?

Thường là rò điện do nước vào ổ cắm, đèn ngoài trời, hộp nối. Ngắt nhánh đó và kiểm tra các thiết bị ngoài trời.

Bấm nút test trên RCCB có tác dụng gì?

Kiểm tra cơ cấu chống giật còn hoạt động. Nên bấm định kỳ, CB phải nhảy ngay khi bấm.

Có nên đổi sang CB loại lớn hơn?

Chỉ khi dây điện và thiết kế cho phép. Dòng định mức phải phù hợp tiết diện dây.

CB mới thay vẫn nhảy thì sao?

Nguyên nhân nằm ở mạch hoặc thiết bị, không phải CB. Cần thợ điện kiểm tra.

Khi nào cần gọi thợ điện ngay

Một số tình huống không nên tự xử lý vì nguy cơ cháy và điện giật cao:

• Có mùi khét, khói, tia lửa ở ổ cắm, công tắc hoặc tủ điện.
• Vỏ aptomat, ổ cắm bị chảy, đổi màu, dây điện mềm nhũn do nóng.
• CB chống giật nhảy liên tục mà không xác định được thiết bị gây rò.
• Tường, sàn có cảm giác tê khi chạm, nhất là khu vực nhà tắm.
• Aptomat tổng nhảy, cả nhà mất điện nhiều lần trong ngày.

Trong lúc chờ thợ, hãy để aptomat của nhánh lỗi ở trạng thái ngắt, ghi lại thời điểm nhảy và những thiết bị đang dùng lúc đó. Thông tin này giúp thợ khoanh vùng nhanh, tiết kiệm thời gian và chi phí. Sau khi sửa, nên cân nhắc nâng cấp tủ điện: chia nhánh hợp lý, thêm RCBO cho mạch ẩm ướt, dán nhãn từng aptomat để lần sau dễ xử lý.

Kết luận

Aptomat nhảy là để bảo vệ người và nhà. Hãy quan sát cách nhảy để đoán nguyên nhân, xử lý đúng và nhờ thợ điện khi nghi chập hay rò. Xem các mẫu MCB, RCCB, RCBO Panasonic, Schneider trong danh mục CB & aptomat hoặc nhắn Nhavui.com tình trạng tủ điện để được tư vấn thiết bị thay thế.