Trả lời nhanh: Với nhà phố dân dụng, bê tông tươi M200 (tương đương B15) thường dùng cho nền, sân, lối đi và hạng mục phụ; M250 (B20) là mác thông dụng cho móng, đà kiềng, cột, dầm, sàn nhà phố thấp tầng; M300 (B22.5) trở lên dùng khi bản vẽ kết cấu yêu cầu, như nhà nhiều tầng, dầm sàn nhịp lớn hoặc móng chịu tải lớn. Mác bê tông cuối cùng luôn phải theo thiết kế kết cấu, không chọn theo cảm tính hay chỉ để tiết kiệm.
Bài viết giải thích ý nghĩa mác bê tông, cách chọn mác cho từng hạng mục, chọn độ sụt, cách tính khối lượng đặt xe và những điểm cần kiểm tra khi nhận bê tông tươi tại công trình.
Mác bê tông M200, M250, M300 nghĩa là gì?
Mác bê tông (ký hiệu M) là cường độ chịu nén của mẫu lập phương 150 × 150 × 150 mm sau 28 ngày bảo dưỡng tiêu chuẩn, tính bằng kG/cm². M250 nghĩa là mẫu đạt cường độ nén khoảng 250 kG/cm². Tiêu chuẩn thiết kế hiện hành TCVN 5574:2018 dùng cấp độ bền B (MPa), vì vậy bản vẽ mới thường ghi B15, B20, B22.5 thay vì M.
Các sản phẩm bê tông tươi trên Nhavui ghi rõ tương quan này:
| Mác | Cấp độ bền tương đương | Độ sụt sản phẩm trên Nhavui | Hạng mục thường gặp |
|---|---|---|---|
| M200 | B15 | 10±2 cm | Nền, sân, lối đi, hạng mục phụ trợ |
| M250 | B20 | 10±2 cm | Móng, đà kiềng, cột, dầm, sàn nhà phố thông dụng |
| M300 | B22.5 | 12±2 cm | Cột, dầm, sàn chịu lực theo yêu cầu thiết kế |
| M350 | B25 | 12±2 cm | Móng, kết cấu chịu lực cao hơn |
Mác càng cao thì lượng xi măng trong cấp phối càng nhiều, bê tông càng chịu nén tốt nhưng giá mỗi m³ cũng cao hơn. Dùng mác thấp hơn thiết kế là sai kỹ thuật.
Chọn mác bê tông tươi theo từng hạng mục
Dưới đây là cách chọn tham khảo cho nhà phố, nhà ở dân dụng. Kỹ sư kết cấu sẽ quyết định mác cụ thể theo tải trọng, số tầng, nhịp dầm và điều kiện nền đất.
- Bê tông lót móng: lớp lót dưới đáy móng chủ yếu để tạo mặt phẳng sạch, không chịu lực chính; nhiều công trình dùng mác thấp hơn kết cấu chính theo bản vẽ.
- Móng, đà kiềng: nhà phố 1–4 tầng thường dùng M250 (B20); móng băng, móng bè chịu tải lớn hoặc nhà cao tầng hơn có thể yêu cầu M300–M350. Ví dụ bê tông tươi M250 SCG được ghi phù hợp móng, đà kiềng theo chỉ định kỹ thuật.
- Cột, dầm, sàn: M250 là phổ biến với nhà thấp tầng; khi thiết kế ghi B22.5, dùng loại như bê tông tươi M300 Lê Phan có độ sụt 12±2 cho cột, dầm, sàn chịu lực.
- Sàn mái, sê nô: thường cùng mác với sàn tầng; chú ý thêm giải pháp chống thấm sau khi đổ, xem bài Chọn giải pháp chống thấm mái bê tông.
- Nền nhà, sân, lối đi: bê tông tươi M200 Lê Phan được ghi phù hợp nền, sân, lối đi và hạng mục phụ; sân có xe ô tô ra vào nên hỏi kỹ sư để tăng mác hoặc độ dày.
Độ sụt bê tông tươi: chọn 10±2 hay 12±2?
Độ sụt (đo bằng côn Abrams, tính bằng cm) thể hiện độ dẻo, độ chảy của hỗn hợp. Độ sụt thấp thì bê tông đặc, khó đổ vào chỗ thép dày; độ sụt cao thì dễ bơm, dễ lèn nhưng cần cấp phối và phụ gia phù hợp để không giảm cường độ.
- 10±2 cm: phù hợp nền, sân, móng, sàn đổ trực tiếp từ máng xe hoặc bơm ngắn.
- 12±2 cm: phù hợp cột, dầm, sàn có mật độ thép dày hoặc đổ bằng xe bơm cần.
Khi đặt hàng, báo rõ cho trạm trộn: mác, độ sụt, phương án đổ (bơm cần, bơm tĩnh hay đổ trực tiếp) và chiều cao, khoảng cách bơm để trạm điều chỉnh cấp phối. Tuyệt đối không cho thêm nước vào xe bồn tại công trường để bê tông dễ đổ hơn, vì nước dư làm giảm cường độ.
Cách tính khối lượng và đặt bê tông tươi
Khối lượng bê tông (m³) = dài × rộng × dày của từng cấu kiện, cộng lại. Ví dụ:
- Sàn 5 m × 15 m, dày 0,1 m: 5 × 15 × 0,1 = 7,5 m³.
- Dầm 0,2 m × 0,3 m, tổng dài 40 m: 0,2 × 0,3 × 40 = 2,4 m³ (trừ phần đã tính trong sàn nếu dầm đổ liền sàn).
- Cột 0,2 m × 0,2 m, cao 3,3 m, 10 cột: 0,2 × 0,2 × 3,3 × 10 = 1,32 m³.
Cộng thêm một phần hao hụt để không bị thiếu cuối ca, thường vài phần trăm tùy độ phẳng cốp pha và phương án bơm; con số cụ thể nên trao đổi với kỹ sư công trình. Thiếu bê tông giữa chừng tạo mạch ngừng không mong muốn, còn thừa quá nhiều thì lãng phí.
Trước ngày đổ, cần chuẩn bị: đường xe bồn và xe bơm vào được, giờ đổ phù hợp quy định giao thông khu vực, cốp pha, cốt thép đã nghiệm thu, đủ nhân công, máy đầm dùi, đầm bàn và phương án che chắn nếu trời mưa.
Kiểm tra khi nhận xe và bảo dưỡng sau đổ
Khi nhận xe:
- Đối chiếu phiếu giao hàng: mác, độ sụt, khối lượng, giờ xuất trạm.
- Thử độ sụt tại chỗ bằng côn và so với yêu cầu đặt hàng.
- Lấy mẫu lập phương để nén kiểm tra theo yêu cầu của tư vấn giám sát (thường nén ở 7 và 28 ngày).
- Không nhận xe đã quá thời gian cho phép từ lúc trộn mà trạm và giám sát thống nhất.
Khi đổ và sau khi đổ:
- Đổ liên tục, đầm kỹ để bê tông lèn chặt, không rỗ; không đầm quá lâu một chỗ gây phân tầng.
- Bảo dưỡng ẩm ngay khi bê tông se mặt: tưới nước, phủ bao tải hoặc bạt giữ ẩm trong những ngày đầu theo TCVN 8828:2011 và chỉ dẫn của kỹ sư.
- Thời gian tháo cốp pha đáy sàn, dầm phụ thuộc mác, nhịp và thời tiết; làm theo chỉ định kỹ thuật, không tháo sớm để quay vòng cốp pha.
Vữa xây, vữa trát dùng xi măng trộn tại chỗ có cách tính riêng, xem bài Cách tính lượng xi măng cho vữa xây, vữa trát theo mác vữa.
Câu hỏi thường gặp
Nhà phố 3 tầng nên dùng bê tông mác bao nhiêu?
Thường dùng M250 (B20) cho móng, cột, dầm, sàn, nhưng phải theo bản vẽ kết cấu. Nếu bản vẽ ghi B22.5 thì dùng M300.
M250 và B20 có giống nhau không?
Đây là hai cách gọi tương đương gần đúng: M theo cường độ mẫu lập phương (kG/cm²), B theo cấp độ bền (MPa) trong TCVN 5574:2018. Các sản phẩm trên Nhavui ghi M250 tương đương B20.
Có nên tự trộn bê tông thay vì đặt bê tông tươi?
Hạng mục nhỏ có thể trộn tại chỗ, nhưng với sàn, dầm, móng khối lượng lớn, bê tông tươi trộn tại trạm có cấp phối đồng đều, đổ liên tục và dễ kiểm soát chất lượng hơn.
Trời mưa có đổ bê tông được không?
Nên dời lịch nếu mưa to. Nếu mưa nhỏ bất chợt, cần che phủ bề mặt vừa đổ và tránh nước mưa đọng làm loãng lớp bê tông mặt.
Kết luận
Chọn mác bê tông tươi bắt đầu từ bản vẽ kết cấu: M200 cho nền, sân và hạng mục phụ; M250 cho móng, cột, dầm, sàn nhà phố thông dụng; M300–M350 khi thiết kế yêu cầu cường độ cao hơn. Kèm theo đó là chọn đúng độ sụt, tính đủ khối lượng, kiểm tra xe khi nhận và bảo dưỡng ẩm sau khi đổ.
Tham khảo bê tông tươi M200, M250, M300, M350 của Lê Phan, Phan Vũ, SCG, INSEE tại Nhavui.com, hoặc liên hệ Nhavui để được hỗ trợ dự trù khối lượng và đặt xe theo tiến độ công trình.