Trả lời nhanh: Lượng xi măng = thể tích vữa cần dùng (m³) × định mức xi măng cho 1 m³ vữa theo mác. Theo định mức sử dụng vật liệu của Bộ Xây dựng (Phụ lục VII, Thông tư 12/2021/TT-BXD), 1 m³ vữa xi măng cát vàng dùng xi măng PCB40 cần khoảng 172 kg cho mác 50, 239 kg cho mác 75 và 309 kg cho mác 100. Ví dụ 1 m³ vữa mác 75 cần khoảng 239 kg, tức gần 5 bao xi măng 50 kg, kèm 1,17 m³ cát vàng và 274 lít nước.

Bài viết hướng dẫn ba bước tính: xác định mác vữa, tính thể tích vữa cho phần xây hoặc phần trát theo định mức, rồi nhân với cấp phối để ra số bao xi măng, khối cát cần đặt mua.

Mác vữa là gì và chọn mác bao nhiêu?

Mác vữa là cường độ chịu nén của mẫu vữa sau 28 ngày, tính bằng kG/cm². Vữa mác 75 nghĩa là mẫu vữa chịu được khoảng 75 kG/cm². Mác càng cao thì càng cần nhiều xi măng cho mỗi m³ vữa.

Mác vữa do thiết kế quy định. Với nhà phố, hồ sơ thiết kế thường ghi vữa xây mác 50 hoặc 75, vữa trát mác 75; các vị trí chịu ẩm, chịu lực như móng, bể nước, chân tường có thể dùng mác cao hơn. Khi không có hồ sơ, nên hỏi kỹ sư hoặc nhà thầu thay vì tự hạ mác để tiết kiệm xi măng.

Bảng cấp phối vữa xi măng cát theo định mức Bộ Xây dựng

Bảng dưới trích từ định mức cấp phối vữa xây, trát thông thường (mã 12.10200, dùng xi măng PC40 và PCB40) và mã 12.10100 (xi măng PCB30) trong Phụ lục VII Thông tư 12/2021/TT-BXD. Số liệu tính cho 1 m³ vữa:

Loại vữa Mác Xi măng PCB40 (kg) Cát (m³) Nước (lít) Xi măng PCB30 (kg)
Vữa xi măng cát vàng (mô đun độ lớn M > 2) 50 172 1,20 275 224
Vữa xi măng cát vàng 75 239 1,17 274 307
Vữa xi măng cát vàng 100 309 1,13 270 395
Vữa xi măng cát mịn (M = 1,5–2) 50 188 1,19 279 244
Vữa xi măng cát mịn 75 261 1,15 275 335
Vữa xi măng cát mịn 100 336 1,11 273 426

Cột cát và nước là số liệu đi kèm xi măng PCB40. Hai điểm dễ thấy: cát mịn cần nhiều xi măng hơn cát vàng cùng mác, và xi măng PCB30 cần nhiều hơn PCB40 khoảng 30%. Nếu dùng xi măng mác khác hoặc cát có mô đun khác, phải tra đúng dòng tương ứng trong định mức.

Tính thể tích vữa cho phần xây tường

Định mức vật liệu xây (mã 12.21000) cho biết mỗi 1 m³ khối xây cần bao nhiêu viên gạch và bao nhiêu lít vữa. Một số loại gạch thông dụng:

  • Gạch ống 8x8x19, tường dày dưới 30 cm: 640 viên và 210 lít vữa cho 1 m³ xây.
  • Gạch ống 9x9x19, tường dày dưới 30 cm: 515 viên và 190 lít vữa.
  • Gạch đặc 4x8x19, tường dày trên 30 cm: 1.068 viên và 347 lít vữa.
  • Gạch rỗng 6 lỗ 8,5x13x20, tường dày trên 10 cm: 376 viên và 180 lít vữa.

Thể tích khối xây = dài × cao × dày của tường, trừ phần cửa đi, cửa sổ. Sau đó nhân với số lít vữa ở trên.

Ví dụ: khối xây gạch ống 8x8x19 tổng 5 m³, vữa xi măng cát vàng mác 75, xi măng PCB40:

  • Vữa cần: 5 × 210 = 1.050 lít = 1,05 m³.
  • Xi măng: 1,05 × 239 ≈ 251 kg, tức khoảng 5 bao 50 kg.
  • Cát vàng: 1,05 × 1,17 ≈ 1,23 m³. Nước: khoảng 288 lít.

Tính thể tích vữa cho phần trát tường

Định mức trát tường bằng vữa thông thường (mã 12.31100) tính theo 1 m² bề mặt: trát dày 1 cm cần 12 lít vữa, dày 1,5 cm cần 17 lít, dày 2 cm cần 23 lít, dày 2,5 cm cần 26 lít. Trát trụ, cột, cầu thang dày 1,5 cm cần 18 lít/m².

Ví dụ: trát 100 m² tường dày 1,5 cm bằng vữa xi măng cát mịn mác 75, xi măng PCB40:

  • Vữa cần: 100 × 17 = 1.700 lít = 1,7 m³.
  • Xi măng: 1,7 × 261 ≈ 444 kg, khoảng 9 bao 50 kg.
  • Cát mịn: 1,7 × 1,15 ≈ 1,96 m³.

Tường ngoài thường trát dày hơn tường trong, nên tách diện tích từng loại để tính riêng. Nếu chọn phương án dán gạch ốp bằng keo thay cho lớp vữa lót, xem thêm bài Keo dán gạch và vữa truyền thống: Khi nào dùng?.

Mẹo đặt hàng xi măng và trộn vữa đúng mác

  • Chọn đúng loại xi măng: vữa xây, trát thường dùng xi măng đa dụng PCB40 như Xi măng PCB40 Fico Tây Ninh bao 50kg hoặc Xi măng đa dụng Vicem Hà Tiên PCB40. Xi măng PC40 được giới thiệu chủ yếu cho bê tông kết cấu.
  • Làm tròn lên khi đặt hàng: số liệu định mức là lượng vật liệu cho khối lượng hoàn thành; nên làm tròn số bao lên và tính dư một ít cho phần vữa rơi vãi thực tế, tùy tay nghề thợ.
  • Đong bằng thùng cố định: quy đổi kg xi măng và m³ cát ra số thùng theo cùng một thùng đong, không đong bằng xẻng.
  • Trộn đủ dùng: trộn lượng vữa dùng hết trong thời gian ngắn, không thêm nước vào vữa đã bắt đầu đông kết.
  • Bảo quản bao xi măng: kê cao khỏi nền, che mưa, dùng bao nhập trước trước.

Câu hỏi thường gặp

1 bao xi măng 50 kg trộn được bao nhiêu vữa mác 75?

Với vữa xi măng cát vàng dùng PCB40, 1 m³ vữa mác 75 cần 239 kg xi măng, nên 1 bao 50 kg tương ứng khoảng 0,21 m³ vữa (khoảng 210 lít). Với cát mịn thì khoảng 0,19 m³.

Vì sao định mức PCB30 lại cần nhiều xi măng hơn?

Xi măng PCB30 có cường độ thấp hơn PCB40, nên cần nhiều xi măng hơn để vữa đạt cùng mác. Vì vậy không áp dụng số liệu PCB40 cho xi măng PCB30 và ngược lại.

Có thể dùng định mức này để nghiệm thu không?

Định mức dùng để lập dự toán và tính vật tư. Chất lượng vữa ngoài công trường còn phụ thuộc cát, nước, cách trộn và cần thí nghiệm mẫu khi thiết kế yêu cầu.

Lời khuyên chọn mua

Lấy mác vữa từ bản vẽ, tính thể tích khối xây và diện tích trát theo định mức, rồi nhân với cấp phối đúng loại xi măng, loại cát để ra số bao. Xem các loại xi măng PCB40, PC40 Fico và Vicem Hà Tiên bao 50 kg trên Nhavui.com, hoặc gửi khối lượng xây trát cho Nhavui để được tính và báo số bao cần đặt.