Trả lời nhanh: phích cắm 2 chấu chỉ nối dây pha và dây trung tính; phích 3 chấu có thêm chấu tiếp địa nối vỏ kim loại của thiết bị xuống đất. Khi thiết bị bị rò điện ra vỏ, dòng rò đi theo dây tiếp địa thay vì qua người chạm vào, đồng thời giúp thiết bị chống giật hoặc aptomat cắt điện nhanh hơn. Thiết bị vỏ kim loại, công suất lớn, dùng ở nơi ẩm ướt nên dùng phích và ổ 3 chấu, với điều kiện ổ cắm trong nhà thật sự có dây tiếp địa.

Chấu thứ ba làm nhiệm vụ gì?

Trong mạch điện sinh hoạt, hai chấu đầu tiên mang dòng điện làm việc: một chấu nối dây pha (dây nóng), một chấu nối dây trung tính. Chấu thứ ba không mang dòng khi thiết bị hoạt động bình thường. Nó chỉ làm việc khi có sự cố:

• Dây bên trong thiết bị bị tróc, ẩm hoặc chạm vào vỏ kim loại.
• Dòng điện rò ra vỏ sẽ chạy theo chấu tiếp địa, qua dây tiếp địa trong tường xuống cọc tiếp địa.
• Người chạm tay vào vỏ ít bị điện giật hơn, và thiết bị chống dòng rò trên mạch có cơ hội phát hiện, cắt điện.

Vì vậy, chấu thứ ba là lớp bảo vệ cho con người, không phải để thiết bị chạy khỏe hơn hay tiết kiệm điện hơn.

Thiết bị nào cần phích 3 chấu, thiết bị nào dùng 2 chấu?

Theo cách phân loại bảo vệ chống điện giật phổ biến (IEC 61140), thiết bị gia dụng thường thuộc hai nhóm:

• Thiết bị cấp I: có vỏ hoặc bộ phận kim loại người dùng chạm vào được, dựa vào dây tiếp địa để an toàn. Ví dụ tủ lạnh, máy giặt, lò vi sóng, lò nướng, bình nóng lạnh, máy tính để bàn, nồi cơm điện vỏ kim loại. Nhóm này thường được nhà sản xuất trang bị sẵn phích 3 chấu.
• Thiết bị cấp II: có cách điện kép hoặc cách điện tăng cường, thường in ký hiệu hai hình vuông lồng nhau trên nhãn. Nhóm này không cần tiếp địa nên dùng phích 2 chấu, ví dụ sạc điện thoại, máy sấy tóc, quạt bàn vỏ nhựa, đèn bàn.

Quy tắc đơn giản: thiết bị đi kèm phích 3 chấu thì phải cắm vào ổ 3 chấu có tiếp địa; thiết bị đi kèm phích 2 chấu thì cắm ổ 2 chấu hay 3 chấu đều được, miễn ổ cắm vừa khít và đủ dòng định mức.

Các kiểu phích cắm thường gặp

Ngoài số chấu, hình dạng chân cắm cũng khác nhau, nên đôi khi phích không vừa ổ:

• 2 chấu tròn và 2 chấu dẹt: phổ biến ở đồ điện gia dụng nhỏ. Ví dụ phích chuyển đổi MPE AD1 có chân cắm 2 chấu dẹp, nhận phích cắm dẹp và tròn, định mức 250V–10A, dùng trong nhà.
• 3 chấu tròn: thường gặp ở thiết bị nhập khẩu theo chuẩn châu Âu hoặc ổ đa năng có lỗ tiếp địa.
• 3 chấu vuông kiểu Anh: gặp ở một số thiết bị nhập khẩu và công trình theo chuẩn Anh. Ví dụ MPE AD2 là phích chuyển đổi 3 chấu vuông kiểu Anh, định mức 250V–13A.

Bảng so sánh phích 2 chấu và 3 chấu

Ổ 3 chấu chỉ an toàn khi có dây tiếp địa thật

Nhiều nhà lắp mặt ổ cắm 3 chấu nhưng phía sau không có dây tiếp địa, hoặc dây tiếp địa không nối tới cọc. Khi đó chấu thứ ba chỉ để giữ phích cho chắc, không bảo vệ gì cả. Với nhà đang xây hoặc cải tạo, hãy yêu cầu thợ điện đi dây tiếp địa đến các ổ cắm cho tủ lạnh, máy giặt, bình nóng lạnh, bếp và nhờ đo kiểm tra điện trở tiếp địa sau khi làm cọc.

Ổ cắm kéo dài cũng vậy. Ổ 3 chấu đúng nghĩa phải có dây 3 lõi. Ví dụ LiOA 8D33N có 8 ổ đa năng 3 chấu, dây dài 3 m loại 3 lõi 3 × 0,75 mm², dòng tối đa 10A, công suất tối đa 2200W. Ngược lại, ổ Điện Quang ĐQ ESK 42 ECO là loại 4 lỗ 2 chấu, 250V–10A, chịu tải 2000W, có breaker, phù hợp thiết bị phích 2 chấu như sạc, đèn, quạt.

Dù phích bao nhiêu chấu, tổng công suất cắm vào ổ không được vượt định mức ghi trên ổ và phích. Cách tính và chọn dòng định mức xem bài Ổ cắm 10A và 16A: Khi nào dùng loại nào?.

Những thói quen nguy hiểm nên bỏ ngay

• Bẻ hoặc cắt chấu tiếp địa để cắm vừa ổ 2 chấu: thiết bị vẫn chạy nhưng mất hoàn toàn lớp bảo vệ khi rò điện.
• Dùng phích chuyển 3 sang 2 chấu lâu dài cho tủ lạnh, máy giặt: chỉ nên là giải pháp tạm, cần thay ổ cắm có tiếp địa.
• Cắm thiết bị 3 chấu vào ổ kéo dài dây 2 lõi: dù mặt ổ có lỗ 3 chấu, dây không có lõi tiếp địa thì cũng như không.
• Phích lỏng, chân cắm đen, nóng: tiếp xúc kém sinh nhiệt, dễ cháy nhựa. Thay phích, thay ổ thay vì cố bẻ chân cắm cho chặt.
• Cắm chồng nhiều phích chuyển: vừa lỏng, vừa dễ quá tải; nên dùng một ổ kéo dài đủ ổ và đủ định mức.

Câu hỏi thường gặp

Thiết bị phích 2 chấu cắm vào ổ 3 chấu có sao không?
Không sao nếu phích vừa khít lỗ cắm và tổng công suất không vượt định mức của ổ. Lỗ tiếp địa đơn giản là không được dùng.

Làm sao biết ổ cắm 3 chấu trong nhà có tiếp địa?
Không thể nhìn mặt ổ mà biết. Hãy nhờ thợ điện mở ổ kiểm tra dây tiếp địa và đo bằng thiết bị chuyên dụng, nhất là ở ổ cấp cho máy giặt, bình nóng lạnh, tủ lạnh.

Có thể tự thay phích 2 chấu bằng phích 3 chấu?
Không nên. Nếu dây nguồn của thiết bị chỉ có 2 lõi thì phích 3 chấu không tạo ra tiếp địa. Thiết bị cấp II vốn không cần tiếp địa.

Ổ kéo dài 3 chấu có cần thiết cho máy tính?
Nên dùng, vì nhiều bộ nguồn máy tính để bàn đi kèm phích 3 chấu. Chọn ổ dây 3 lõi, có cầu chì hoặc CB chống quá tải.

Kết luận

Khác biệt cốt lõi giữa phích 2 chấu và 3 chấu là dây tiếp địa. Thiết bị đi kèm phích 3 chấu cần ổ 3 chấu có tiếp địa thật và ổ kéo dài dây 3 lõi; thiết bị cách điện kép dùng phích 2 chấu là đủ. Đừng bao giờ bẻ chấu tiếp địa. Xem thêm các mẫu phích, ổ chuyển đổi và ổ kéo dài trong danh mục ổ cắm, phích cắm di động và liên hệ Nhavui.com để được tư vấn chọn đúng loại cho từng thiết bị.