Khởi động từ

Kho lạnh dùng bộ điều nhiệt

Trong kho lạnh, bộ điều khiển nhiệt độ đo nhiệt trong kho và quyết định khi nào máy nén chạy. Tiếp điểm ra của bộ điều khiển cấp điện cho cuộn hút của khởi động từ. Khởi động từ đóng, máy nén chạy; kho đủ lạnh, bộ điều khiển ngắt, khởi động từ nhả, máy nén dừng. Quạt dàn lạnh và điện trở xả đá cũng có khởi động từ riêng nếu công suất lớn.

Thay khởi động từ kêu rè

Một hiện tượng hay gặp: khởi động từ kêu rè rè khi đóng. Nguyên nhân có thể do mặt tiếp xúc của lõi thép bẩn hoặc gỉ, điện áp cuộn hút thấp, hoặc vòng chống rung trên lõi bị nứt. Kêu rè lâu ngày làm cuộn hút nóng và cháy. Nếu vệ sinh không hết, thay khởi động từ mới là cách chắc chắn.

Tiếp điểm cháy rỗ, dính

Tiếp điểm chính chịu hồ quang mỗi lần đóng ngắt. Sau thời gian dài, bề mặt bị rỗ, tiếp xúc kém, nóng, có thể làm mất pha tới máy nén. Trường hợp nặng, tiếp điểm bị hàn dính, khởi động từ không nhả được, máy nén chạy liên tục dù bộ điều khiển đã ngắt. Đây là tình huống nguy hiểm cho máy nén và cần thay ngay.

Máy làm đá, tủ đông công nghiệp

Thiết bị làm đá và tủ đông lớn có nhiều động cơ chạy theo trình tự. Mỗi động cơ có khởi động từ riêng, liên động với nhau qua tiếp điểm phụ. Khi thay một khởi động từ, phải đấu lại đúng các tiếp điểm phụ để trình tự hoạt động không bị sai.

Ví dụ máy nén chạy không dừng

Một tủ đông công nghiệp lạnh quá mức, hàng bị đông cứng hơn yêu cầu. Bộ điều khiển hiển thị đã ngắt máy nén, nhưng máy vẫn chạy. Thợ kiểm tra, ngắt cuộn hút thì khởi động từ vẫn đóng. Mở ra thấy hai tiếp điểm chính bị dính do cháy rỗ lâu ngày. Thợ thay khởi động từ mới cùng thông số, kiểm tra rơ le nhiệt, siết lại cầu đấu. Hệ thống hoạt động lại đúng chu kỳ.

So với CB động lực và tép 3 pha

CB động lực và tép 3 pha bảo vệ, cách ly mạch, không dùng để đóng ngắt theo chu kỳ. Khởi động từ chuyên đóng ngắt theo lệnh điều khiển, không có chức năng bảo vệ ngắn mạch. Trong tủ điều khiển, ba thiết bị đứng nối tiếp: CB hoặc tép phía trên, khởi động từ ở giữa, rơ le nhiệt phía dưới, rồi tới động cơ.

Mạch tự giữ cho nút nhấn

Ở những thiết bị điều khiển bằng nút nhấn bắt đầu và dừng, tiếp điểm phụ thường mắc song song nút bắt đầu để tự giữ: bấm một lần, khởi động từ đóng và giữ nguyên. Bấm nút dừng hoặc khi rơ le nhiệt tác động, mạch tự giữ bị cắt, khởi động từ nhả.

Cần thợ kiểm tra khởi động từ kêu rè, dính tiếp điểm cho kho lạnh hoặc tủ đông, anh chị liên hệ Hotline 079 67 56789; hội viên An Cư / Lạc Nghiệp vui lòng đọc mã khi gọi.

Chọn khởi động từ đúng

• Dòng định mức theo loại tải động cơ phải phù hợp với dòng làm việc của máy nén hoặc động cơ.
• Điện áp cuộn hút khớp mạch điều khiển của tủ.
• Số tiếp điểm phụ đủ cho mạch tự giữ, đèn báo, liên động.
• Kích thước và kiểu gắn khớp vị trí trong tủ: gắn thanh ray hay bắt vít.
• Có thể lắp rơ le nhiệt tương ứng phía dưới.

Thay thế khi không có loại cũ

Nếu không tìm được đúng model cũ, có thể dùng khởi động từ khác có thông số tương đương hoặc cao hơn về dòng định mức, cùng điện áp cuộn hút, đủ tiếp điểm phụ. Khi đó cần kiểm tra lại cách đấu, vì vị trí cầu đấu có thể khác.

Kiểm tra khi nhận

• Vỏ không nứt, các cầu đấu đủ vít.
• Ấn nhẹ phần lõi bằng tay, lõi di chuyển êm và bật lại.
• Thông tin điện áp cuộn hút in rõ.
• Tiếp điểm phụ đúng loại thường mở hoặc thường đóng như cần.

Vật tư đi kèm

• Rơ le nhiệt phù hợp dòng động cơ.
• Đầu cos cho dây động lực và dây điều khiển.
• Thanh ray hoặc vít bắt.
• Nhãn đánh dấu.

Dụng cụ

• Tua vít cách điện.
• Kìm bấm cos.
• Đồng hồ vạn năng để đo điện trở cuộn hút, kiểm tra thông mạch tiếp điểm.
• Ampe kìm đo dòng động cơ.

Có nên giữ khởi động từ dự phòng

Với kho lạnh chứa hàng có giá trị, nên giữ một khởi động từ dự phòng cùng loại. Khi tiếp điểm hỏng giữa đêm, thợ thay được ngay thay vì chờ mở cửa hàng vật tư.

Chi phí và giá trị

Khởi động từ có giá trị nhỏ so với máy nén. Một khởi động từ tiếp điểm tốt giúp máy nén nhận đủ điện ba pha, khởi động êm, ít bị mất pha do tiếp xúc kém.

Thông tin cần khi đặt hàng

Ảnh thân khởi động từ cũ, rõ thông số in trên đó. Dòng làm việc của động cơ. Điện áp mạch điều khiển. Có ảnh và thông tin, việc chọn khởi động từ thay thế nhanh và chính xác.

Kiểm tra mạch điều khiển trước khi kết luận

Khởi động từ không hút chưa chắc đã hỏng. Đo điện áp tại hai đầu cuộn hút khi bộ điều khiển đang ra lệnh chạy. Không có điện áp nghĩa là vấn đề nằm ở mạch điều khiển, như bộ điều nhiệt, rơ le áp suất hay rơ le nhiệt. Có điện áp mà không hút mới là lỗi ở cuộn hút.

Bảo quản

Để nơi khô, tránh bụi và ẩm, vì bụi bám vào mặt lõi thép sẽ gây kêu rè khi lắp vào.

Khi tủ có nhiều khởi động từ giống nhau

Tủ điều khiển kho lạnh lớn có thể có nhiều khởi động từ cùng hình dáng cho máy nén, quạt và xả đá. Dán nhãn rõ trên từng cái, ghi rõ nó điều khiển thiết bị nào. Khi đặt hàng thay thế, ghi theo nhãn đó để không nhầm giữa khởi động từ của máy nén và của quạt, vốn có thể khác nhau về dòng định mức.

Đặt khởi động từ thay thế theo thông số của tủ điều khiển, anh chị gọi Hotline 079 67 56789; hội viên An Cư / Lạc Nghiệp đọc mã để được áp dụng chính sách riêng.

Các bước thay khởi động từ

• Cắt nguồn động lực và nguồn điều khiển, kiểm tra không còn điện.
• Chụp ảnh và đánh dấu từng dây: dây vào, dây ra, dây cuộn hút, dây tiếp điểm phụ.
• Tháo dây, tháo khởi động từ cũ khỏi thanh ray hoặc tấm đế.
• Lắp khởi động từ mới, gắn rơ le nhiệt nếu dùng chung.
• Đấu dây động lực vào tiếp điểm chính theo đúng pha.
• Đấu dây cuộn hút theo đúng ký hiệu cực của cuộn.
• Đấu tiếp điểm phụ theo sơ đồ cũ.
• Siết chặt mọi cầu đấu.
• Cấp nguồn điều khiển trước, thử đóng ngắt khởi động từ khi chưa cấp nguồn động lực.
• Cấp nguồn động lực, cho thiết bị chạy, đo dòng từng pha.

Thử cuộn hút trước

Thử đóng ngắt bằng nguồn điều khiển khi chưa có nguồn động lực giúp kiểm tra cuộn hút đúng điện áp, lõi hút dứt khoát, không kêu rè. Nếu có vấn đề, xử lý lúc này an toàn hơn nhiều so với khi động cơ đã được cấp điện.

Cài đặt rơ le nhiệt

Rơ le nhiệt cần được chỉnh theo dòng định mức của động cơ, tham khảo tem động cơ hoặc tài liệu máy nén. Chỉnh quá cao thì không bảo vệ được, chỉnh quá thấp thì nhảy vặt.

Lỗi thường gặp

• Lắp cuộn hút sai điện áp mạch điều khiển.
• Đấu nhầm tiếp điểm phụ thường mở và thường đóng.
• Đảo pha khi đấu lại tiếp điểm chính, máy nén quay ngược.
• Bỏ rơ le nhiệt hoặc chỉnh không đúng.
• Cầu đấu lỏng, tiếp điểm nóng và cháy nhanh.

Kiểm tra tiếp điểm bằng đồng hồ

Khi đã cắt điện, có thể dùng đồng hồ vạn năng đo thông mạch qua từng tiếp điểm chính trong lúc ấn lõi bằng tay. Các tiếp điểm phải thông đều. Một tiếp điểm có điện trở lớn bất thường so với các tiếp điểm còn lại là dấu hiệu bề mặt đã rỗ. Đo điện trở cuộn hút cũng giúp phát hiện cuộn bị đứt hoặc chạm vòng.

Lưu lịch thay thế

Ghi ngày thay khởi động từ, model mới, giá trị chỉnh rơ le nhiệt vào sổ của tủ. Sau vài lần thay, chủ cơ sở sẽ thấy được tuổi thọ thực tế của thiết bị trong điều kiện vận hành của mình, từ đó chủ động thay trước khi hỏng.

Bảo trì

Định kỳ quan sát khởi động từ khi hoạt động: tiếng đóng dứt khoát, không kêu rè, không có mùi khét. Cắt điện, kiểm tra cầu đấu và tiếp điểm nếu có thể quan sát. Thay khi tiếp điểm rỗ nặng hoặc cuộn hút có dấu hiệu nóng.

An toàn

Tủ điều khiển có cả điện động lực và điện điều khiển. Cắt cả hai trước khi làm việc. Treo biển cảnh báo. Không thử ấn lõi khởi động từ bằng tay khi động cơ đang được cấp điện.

Cần thợ thay khởi động từ, chỉnh rơ le nhiệt và kiểm tra dòng máy nén, anh chị gọi Hotline 079 67 56789; hội viên An Cư / Lạc Nghiệp nêu mã để được hỗ trợ.