Tiếp địa và chống sét là nhóm hạng mục liên quan đến an toàn điện của ngôi nhà. Hệ thống này có nhiệm vụ tạo đường dẫn phù hợp để dòng điện rò, dòng sự cố hoặc dòng điện do sét gây ra được dẫn về hệ thống tiếp đất thay vì đi qua thiết bị điện, kết cấu hoặc người sử dụng.

Với nhà phố hiện nay, hệ thống điện thường có nhiều thiết bị điện tử như tivi, máy lạnh, máy nước nóng, bếp điện, máy tính, camera, modem, hệ thống nhà thông minh và các thiết bị điều khiển. Vì vậy, việc chuẩn bị hệ thống tiếp địa ngay từ giai đoạn xây dựng sẽ thuận lợi hơn rất nhiều so với bổ sung sau khi nhà đã hoàn thiện.

Hệ thống chống sét và hệ thống tiếp địa có liên quan với nhau nhưng không nên hiểu là một hạng mục duy nhất. Tùy thiết kế công trình, có thể có tiếp địa an toàn cho hệ thống điện, tiếp địa cho thiết bị và hệ thống chống sét riêng hoặc phối hợp theo phương án kỹ thuật của công trình.

Hệ thống này không nằm tập trung tại một điểm duy nhất mà trải từ khu vực đất nền đến mái nhà và tủ điện.

Khu vực đất quanh móng hoặc sân

Đây thường là nơi bố trí hệ thống điện cực tiếp địa.

Các cọc tiếp địa và dây liên kết được thi công tại vị trí phù hợp với mặt bằng công trình, đồng thời cần tính đến khả năng kiểm tra và bảo trì sau này.

Khu vực tủ điện tổng

Dây tiếp địa từ hệ thống đất sẽ được đưa về vị trí tủ điện hoặc thanh tiếp địa theo thiết kế.

Từ đây, hệ thống tiếp địa được phân phối tới các mạch điện và thiết bị cần bảo vệ.

Ổ cắm và thiết bị điện

Những ổ cắm có chân tiếp địa cần được đấu nối đúng với dây bảo vệ của hệ thống.

Các thiết bị như máy nước nóng, máy giặt, tủ lạnh, bếp điện, máy bơm hoặc thiết bị có vỏ kim loại cũng cần được xem xét theo đúng yêu cầu kỹ thuật của từng thiết bị.

Mái và sân thượng

Nếu công trình có hệ thống chống sét trực tiếp, phần thu sét thường được bố trí tại vị trí cao của công trình.

Từ đây sẽ có đường dẫn sét đi xuống hệ thống tiếp đất.

Khu vực kỹ thuật

Phòng máy, khu vực đặt máy bơm, tủ điện, thiết bị điều khiển hoặc các thiết bị kim loại lớn nên được xem xét trong tổng thể hệ thống nối đất của công trình.

Thi công tiếp địa nên được thực hiện từ giai đoạn phần thô hoặc khi các khu vực đất xung quanh móng vẫn còn dễ tiếp cận.

Các công việc thường bao gồm:

  • Xác định vị trí đặt hệ thống tiếp địa.

  • Thi công cọc tiếp địa.

  • Liên kết các cọc bằng dây hoặc vật liệu dẫn điện phù hợp.

  • Đưa dây tiếp địa về khu vực tủ điện.

  • Bố trí điểm kiểm tra nếu thiết kế yêu cầu.

  • Đi dây bảo vệ đến các ổ cắm và thiết bị cần nối đất.

  • Kiểm tra các mối liên kết.

  • Đo kiểm hệ thống sau khi hoàn thiện.

Không nên đợi đến khi lát sân, làm cảnh quan hoặc hoàn thiện toàn bộ công trình rồi mới nghĩ đến tiếp địa, vì khi đó việc thi công có thể phải đào phá lại nền hoặc đi dây vòng.

Tùy thiết kế và điều kiện công trình, nhóm vật tư tiếp địa thường gồm:

Cọc tiếp địa

Cọc được sử dụng để tạo tiếp xúc điện với đất.

Loại cọc và số lượng cần lựa chọn dựa trên thiết kế, điều kiện đất và kết quả đo kiểm, không nên tự quyết định chỉ theo kinh nghiệm truyền miệng.

Dây tiếp địa

Dùng để liên kết cọc tiếp địa với nhau và đưa đường tiếp đất về tủ điện hoặc thiết bị.

Dây cần được lựa chọn phù hợp với mục đích sử dụng và thiết kế điện của công trình.

Kẹp cọc hoặc phụ kiện liên kết

Dùng để kết nối dây tiếp địa với cọc.

Mối liên kết phải chắc chắn, ổn định và hạn chế suy giảm chất lượng theo thời gian.

Thanh đồng hoặc thanh tiếp địa

Thường được bố trí tại tủ điện hoặc khu vực kỹ thuật để tập trung các dây bảo vệ và tạo điểm đấu nối rõ ràng.

Hộp kiểm tra tiếp địa

Có thể được bố trí tại vị trí phù hợp để phục vụ đo kiểm và bảo trì hệ thống sau này.

Dây bảo vệ trong hệ thống điện

Dây bảo vệ được đi cùng hệ thống điện đến các ổ cắm hoặc thiết bị cần nối đất.

Cần phân biệt rõ dây bảo vệ với dây trung tính và không nên đấu nối tùy tiện.

Nếu công trình có thiết kế chống sét trực tiếp, hệ thống thường gồm ba phần chính: bộ phận thu sét, đường dẫn sét và hệ thống tiếp đất.

Bộ phận thu sét

Được bố trí tại khu vực cao của công trình nhằm tiếp nhận dòng sét theo phương án thiết kế.

Đường dẫn sét

Dẫn dòng điện từ bộ phận thu sét xuống hệ thống tiếp địa.

Đường dẫn cần được bố trí theo phương án kỹ thuật rõ ràng ngay từ giai đoạn xây dựng, tránh đi vòng vèo hoặc bổ sung tùy tiện sau khi hoàn thiện.

Hệ thống tiếp đất chống sét

Có nhiệm vụ phân tán dòng điện xuống đất.

Hệ thống này cần được thiết kế đồng bộ với tổng thể công trình và kiểm tra sau khi thi công.

Danh sách vật tư có thể bao gồm:

  • Bộ phận thu sét theo phương án thiết kế.

  • Trụ hoặc giá đỡ.

  • Dây dẫn sét.

  • Kẹp giữ dây.

  • Kẹp nối.

  • Cọc tiếp địa.

  • Dây hoặc vật liệu liên kết cọc.

  • Hộp kiểm tra.

  • Phụ kiện đấu nối.

  • Vật tư cố định đường dẫn.

  • Thiết bị bảo vệ chống xung điện nếu hệ thống điện có yêu cầu.

Không nên chọn thiết bị chống sét chỉ dựa trên quảng cáo hoặc phạm vi bảo vệ được giới thiệu chung chung. Việc lựa chọn cần căn cứ vào hình dạng công trình, chiều cao, vị trí và phương án thiết kế thực tế.

Ngoài chống sét trực tiếp, nhà phố có nhiều thiết bị điện tử nên thường cần quan tâm đến xung điện truyền vào hệ thống điện.

Thiết bị chống sét lan truyền được lắp trong hệ thống điện nhằm hỗ trợ hạn chế các xung điện áp đột biến tác động đến thiết bị.

Vị trí lắp đặt thường liên quan đến tủ điện và cần được phối hợp với:

  • CB tổng.

  • Hệ thống tiếp địa.

  • Thanh tiếp địa.

  • Các nhánh điện quan trọng.

  • Thiết bị bảo vệ khác trong tủ điện.

Không nên mua thiết bị chống sét lan truyền rồi lắp riêng lẻ mà không kiểm tra hệ thống tiếp địa, vì hai phần này có liên quan trực tiếp đến hiệu quả bảo vệ.

Phần tiếp địa nằm dưới đất nên nếu thi công sai sẽ rất khó sửa sau khi hoàn thiện.

Một số điểm cần lưu ý:

  • Xác định vị trí thi công trước khi lát sân hoặc hoàn thiện cảnh quan.

  • Tránh bố trí nơi có khả năng bị đào phá trong quá trình sửa chữa sau này.

  • Các mối nối cần chắc chắn và phù hợp với môi trường dưới đất.

  • Không để dây tiếp địa bị căng hoặc gập bất hợp lý.

  • Đường dây về tủ điện nên rõ ràng và dễ kiểm tra.

  • Nên chừa vị trí phục vụ đo kiểm.

  • Sau khi hoàn thành cần kiểm tra hệ thống thay vì chỉ nghiệm thu bằng mắt.

Điều kiện đất khác nhau có thể tạo ra kết quả tiếp địa khác nhau, vì vậy không nên áp dụng một số lượng cọc hoặc một cách bố trí cố định cho mọi công trình.

Dây tiếp địa không phải là dây dự phòng và cũng không nên được thay thế bằng dây trung tính.

Khi thi công điện âm cần xác định rõ những mạch nào có dây bảo vệ và đi dây đồng bộ ngay từ đầu.

Các vị trí nên kiểm tra kỹ gồm:

  • Ổ cắm ba chấu.

  • Máy nước nóng.

  • Máy giặt.

  • Tủ lạnh.

  • Bếp điện.

  • Máy bơm.

  • Tủ điện.

  • Thiết bị có vỏ kim loại.

  • Thiết bị ngoài trời.

Việc đấu nối phải theo đúng sơ đồ điện của công trình và hướng dẫn của thiết bị.

Trước khi thi công có thể kiểm tra theo danh sách sau:

  • Đã xác định vị trí hệ thống tiếp địa.

  • Đã xác định vị trí cọc tiếp địa.

  • Đã chuẩn bị cọc và phụ kiện liên kết.

  • Đã chuẩn bị dây tiếp địa.

  • Đã có phương án đưa dây về tủ điện.

  • Đã bố trí thanh tiếp địa tại khu vực phù hợp.

  • Đã bố trí hộp hoặc điểm kiểm tra nếu cần.

  • Đã đi dây bảo vệ đến các ổ cắm cần thiết.

  • Đã xác định các thiết bị cần nối đất.

  • Đã xác định nhu cầu chống sét trực tiếp.

  • Đã xác định vị trí bộ phận thu sét nếu sử dụng.

  • Đã xác định đường dẫn sét xuống đất.

  • Đã chuẩn bị phụ kiện cố định đường dẫn.

  • Đã kiểm tra nhu cầu lắp chống sét lan truyền trong tủ điện.

  • Đã phối hợp hệ thống tiếp địa với tủ điện tổng.

  • Đã kiểm tra các mối nối trước khi lấp đất.

  • Đã có kế hoạch đo kiểm sau khi hoàn thành.

Móng và nền đất

Hệ thống tiếp địa thường cần được triển khai khi khu vực đất quanh công trình còn thuận tiện thi công.

Điện âm

Dây tiếp địa và dây bảo vệ cần được đi cùng hệ thống điện ngay từ giai đoạn phần thô.

Tủ điện

Thanh tiếp địa, thiết bị bảo vệ và chống sét lan truyền đều có liên quan đến cách bố trí tủ điện.

Công tắc và ổ cắm

Các ổ cắm cần nối đất phải có đường dây bảo vệ được chuẩn bị đầy đủ.

Sân thượng và mái

Đây là khu vực liên quan trực tiếp nếu công trình lắp hệ thống chống sét.

Khu kỹ thuật

Máy bơm, thiết bị điện, tủ điều khiển và các thiết bị có vỏ kim loại cần được xem xét trong hệ thống an toàn điện chung.

Với hệ thống điện hiện đại có nhiều thiết bị sử dụng chân tiếp địa và các thiết bị có vỏ kim loại, việc bố trí hệ thống tiếp địa ngay từ khi xây dựng là một phần quan trọng của giải pháp an toàn điện.

Phương án cụ thể cần căn cứ vào thiết kế điện của căn nhà.

Hai hệ thống có liên quan nhưng mục đích không hoàn toàn giống nhau.

Tiếp địa điện phục vụ an toàn cho hệ thống điện và thiết bị, trong khi chống sét xử lý nguy cơ liên quan đến dòng sét. Việc liên kết hoặc bố trí các hệ thống cần được thực hiện theo thiết kế kỹ thuật phù hợp.

Không nên xác định chất lượng hệ thống chỉ dựa trên số lượng cọc.

Hiệu quả tiếp địa còn phụ thuộc vào điều kiện đất, cách bố trí, chất lượng mối nối và kết quả đo kiểm sau khi thi công.

Điều này phụ thuộc vào thiết kế hệ thống điện và loại ổ cắm, thiết bị sử dụng.

Nếu ổ cắm hoặc thiết bị yêu cầu nối đất thì cần có dây bảo vệ được đi đúng từ hệ thống tiếp địa đến vị trí đó.

Không.

Chống sét lan truyền và chống sét trực tiếp xử lý những dạng rủi ro khác nhau. Một thiết bị lắp trong tủ điện không có chức năng thay thế toàn bộ hệ thống thu và dẫn sét của công trình.

Nên triển khai từ phần thô, khi khu vực đất quanh nhà còn dễ thi công và trước khi lát sân, hoàn thiện nền hoặc làm cảnh quan.

Đây cũng là thời điểm thuận lợi để đồng bộ dây tiếp địa với hệ thống điện âm.

Với nhà phố, tiếp địa và chống sét là hạng mục nên được chuẩn bị từ đầu thay vì chờ đến lúc lắp thiết bị điện mới xử lý.

Trước khi mua vật tư, nên xác định rõ ba phần: hệ thống tiếp địa dưới đất – đường dây bảo vệ trong nhà – hệ thống chống sét và bảo vệ tại tủ điện nếu có.

Danh sách mua hàng sau đó mới được lập theo từng nhóm gồm cọc tiếp địa – dây tiếp địa – kẹp nối – thanh tiếp địa – hộp kiểm tra – dây bảo vệ – vật tư chống sét – thiết bị chống xung điện.

Quan trọng nhất là không nên chọn số lượng cọc, kích thước vật tư hoặc cấu hình chống sét theo một mẫu cố định cho mọi căn nhà. Hãy thi công theo thiết kế thực tế và thực hiện đo kiểm sau khi hoàn thành để biết hệ thống có đạt yêu cầu hay không.