Cột và dầm là hai bộ phận kết cấu quan trọng trong nhà phố, có nhiệm vụ tiếp nhận và truyền tải trọng giữa sàn, tường, mái và móng. Hai bộ phận này thường được thi công liên tục theo từng tầng và có liên quan trực tiếp đến nhiều công việc khác như xây tường, đi điện nước, bố trí cửa, sàn bê tông và hoàn thiện trần.

Vật tư cho cột và dầm không chỉ gồm thép và bê tông. Quá trình thi công còn cần cốp pha, con kê, dây buộc, phụ kiện định vị, vật tư phục vụ đổ bê tông và một số ống chờ kỹ thuật nếu thiết kế yêu cầu.

Tùy thiết kế kết cấu và trình tự thi công của công trình, các công việc thường liên quan gồm:

  • Xác định vị trí và kích thước cột, dầm theo bản vẽ.

  • Gia công và lắp đặt cốt thép.

  • Liên kết cốt thép cột với móng hoặc tầng phía dưới.

  • Bố trí cốt thép dầm và các vị trí giao nhau với cột.

  • Lắp con kê và phụ kiện giữ khoảng cách cốt thép.

  • Lắp dựng cốp pha.

  • Kiểm tra vị trí các ống chờ hoặc chi tiết kỹ thuật liên quan.

  • Đổ bê tông.

  • Bảo dưỡng bê tông.

  • Tháo cốp pha theo trình tự phù hợp.

  • Kiểm tra bề mặt và chuẩn bị cho các công việc tiếp theo.

Phương án cụ thể cần tuân theo thiết kế kết cấu và yêu cầu của đơn vị thi công.

Thép là vật tư chịu lực chính trong kết cấu cột và dầm bê tông cốt thép.

Các nhóm có thể liên quan gồm:

  • Thép dọc cột.

  • Thép đai.

  • Thép chịu lực của dầm.

  • Thép cấu tạo.

  • Thép tăng cường tại các vị trí theo thiết kế.

  • Dây thép buộc.

Kích thước, số lượng và cách bố trí thép phải bám theo hồ sơ kết cấu. Không nên tự thay đổi đường kính, số lượng hoặc khoảng cách chỉ dựa trên kinh nghiệm thi công.

Bê tông tạo nên hình dạng và khả năng chịu lực của cột, dầm sau khi kết hợp với hệ cốt thép.

Tùy phương án thi công, vật tư có thể liên quan đến:

  • Xi măng.

  • Cát.

  • Đá.

  • Nước dùng cho trộn và bảo dưỡng.

  • Bê tông thương phẩm nếu công trình sử dụng phương án này.

  • Phụ gia bê tông nếu được thiết kế hoặc chỉ định sử dụng.

Việc lựa chọn thành phần và phương án cấp bê tông cần phù hợp với yêu cầu của công trình.

Cốp pha giúp định hình cột và dầm trong quá trình đổ bê tông.

Nhóm vật tư thường gồm:

  • Ván cốp pha.

  • Cốp pha thép hoặc các hệ cốp pha khác nếu có.

  • Thanh chống.

  • Ty, khóa và phụ kiện liên kết.

  • Nẹp và vật tư gia cố.

  • Vật tư chống rò hồ tại khe ghép khi cần.

Cốp pha cần đủ ổn định để giữ đúng kích thước và hình dạng trong quá trình thi công.

Con kê giúp giữ cốt thép đúng vị trí trong khuôn trước và trong lúc đổ bê tông.

Các vật tư liên quan có thể gồm:

  • Con kê bê tông.

  • Con kê nhựa phù hợp với vị trí sử dụng.

  • Thanh định vị.

  • Dây buộc.

  • Phụ kiện cố định lồng thép.

Những vật tư nhỏ này thường ít được chú ý nhưng ảnh hưởng trực tiếp đến việc giữ đúng vị trí hệ cốt thép khi thi công.

Cột và dầm có thể giao với nhiều hệ thống khác trong nhà phố. Vì vậy trước khi lắp kín cốp pha hoặc đổ bê tông, nên kiểm tra các chi tiết kỹ thuật liên quan.

Có thể bao gồm:

  • Ống chờ điện.

  • Ống kỹ thuật đi xuyên dầm nếu thiết kế cho phép.

  • Vị trí hộp kỹ thuật.

  • Điểm chờ cho hệ thống điều hòa.

  • Chi tiết liên kết lan can hoặc mái che.

  • Vị trí tiếp giáp với tường xây.

  • Các bản mã hoặc chi tiết liên kết khác theo thiết kế.

Không nên tự ý khoan, cắt hoặc tạo lỗ xuyên cột và dầm sau khi kết cấu đã hoàn thành nếu chưa có đánh giá phù hợp.

Với nhà phố xây mới, nên chuẩn bị vật tư theo từng tầng và từng đợt thi công thay vì chỉ gom chung toàn bộ kết cấu.

Các nhóm thường cần theo dõi:

  • Thép cốt bê tông.

  • Dây buộc.

  • Con kê.

  • Cốp pha.

  • Thanh chống.

  • Phụ kiện cốp pha.

  • Bê tông hoặc vật liệu trộn bê tông.

  • Ống chờ kỹ thuật theo bản vẽ.

Việc chia theo từng khu vực thi công giúp hạn chế thiếu vật tư giữa chừng và dễ kiểm tra khối lượng hơn.

Khi cải tạo, nâng tầng hoặc thay đổi công năng, cột và dầm hiện hữu cần được đánh giá trước khi bổ sung tải trọng hoặc can thiệp kết cấu.

Không nên tự mua thêm thép, đổ bọc bê tông hoặc thay đổi tiết diện khi chưa có phương án cụ thể.

Cần xác định trước:

  • Hiện trạng cột.

  • Hiện trạng dầm.

  • Tải trọng dự kiến thay đổi.

  • Vị trí cần gia cố.

  • Cách liên kết giữa phần cũ và phần mới.

Vật tư sau đó mới được lựa chọn theo phương án kỹ thuật.

Những vị trí như khu vực cầu thang, khoảng mở lớn, gara, giếng trời hoặc vị trí có thiết bị nặng có thể có cấu tạo dầm khác với những khu vực thông thường.

Vật tư cần bám theo bản vẽ riêng của vị trí đó, không nên áp dụng máy móc từ khu vực khác.

Cốt thép là thành phần chịu lực. Việc thay đổi số lượng, đường kính hoặc cách bố trí có thể làm thay đổi khả năng làm việc của kết cấu.

Sai lệch vị trí cột có thể ảnh hưởng đến tường, cửa, mặt bằng kiến trúc và hệ kết cấu phía trên.

Cốp pha cần được kiểm tra về vị trí, độ kín, khả năng giữ hình dạng và hệ chống đỡ.

Đây thường là nơi tập trung nhiều cốt thép và có cấu tạo phức tạp hơn. Cần bảo đảm việc bố trí thép đúng theo thiết kế và không tự ý cắt bớt để dễ thi công.

Nếu cần ống chờ hoặc chi tiết xuyên qua khu vực kết cấu, nên phối hợp từ giai đoạn thi công. Việc khoan cắt sau có thể ảnh hưởng đến kết cấu và phát sinh thêm công việc.

Việc tháo cốp pha cần theo trình tự và thời điểm phù hợp với yêu cầu thi công. Không nên tháo sớm chỉ để tái sử dụng vật tư nhanh hơn.

Trước khi thi công cột và dầm nhà phố, có thể kiểm tra:

□ Thép cốt bê tông
□ Thép đai
□ Dây buộc thép
□ Con kê
□ Cốp pha
□ Thanh chống
□ Ty và phụ kiện cốp pha
□ Vật tư gia cố khuôn
□ Bê tông hoặc vật liệu trộn bê tông
□ Phụ gia nếu thiết kế yêu cầu
□ Ống chờ kỹ thuật nếu có
□ Chi tiết liên kết theo bản vẽ
□ Kiểm tra cao độ và vị trí trước khi đổ bê tông
□ Kiểm tra toàn bộ cốt thép và cốp pha trước khi thi công

Khi thi công cột và dầm, nên xem thêm các nhóm vị trí sau:

  • Móng nhà: là phần tiếp nhận tải trọng từ hệ cột xuống nền đất.

  • Sàn bê tông: thường được liên kết trực tiếp với hệ dầm.

  • Tường xây: được bố trí giữa hoặc bên dưới các kết cấu cột, dầm.

  • Cầu thang: có thể liên kết với dầm và sàn của từng tầng.

  • Giếng trời: thường ảnh hưởng đến cách bố trí dầm quanh khoảng mở.

  • Mặt tiền: có thể liên quan đến dầm, ban công và các chi tiết kiến trúc.

  • Ban công: thường cần phối hợp giữa dầm, sàn và lan can.

  • Điện âm: một số vị trí kỹ thuật cần được chuẩn bị trước khi hoàn thiện kết cấu.

Thông thường gồm thép cốt bê tông, bê tông, dây buộc, con kê, cốp pha, thanh chống và các phụ kiện phục vụ định vị, liên kết và đổ bê tông.

Không nên tự thay đổi. Kích thước và bố trí thép phải theo thiết kế kết cấu hoặc phương án được người có chuyên môn chấp thuận.

Chỉ nên thực hiện khi vị trí đó đã được tính toán hoặc thể hiện trong thiết kế. Không nên tự khoan cắt dầm sau khi kết cấu đã hoàn thành.

Đây là khu vực thường có nhiều thanh thép giao nhau và cấu tạo phức tạp, nên cần kiểm tra kỹ trước khi đổ bê tông.

Các ống chờ hoặc chi tiết xuyên kết cấu nên được xác định trước khi đóng kín cốp pha và đổ bê tông.

Nên bắt đầu từ bản vẽ kết cấu, bóc tách từng nhóm vật tư theo từng tầng hoặc từng đợt thi công, sau đó chuẩn bị thép, cốp pha, phụ kiện và vật tư bê tông phù hợp.

Cột và dầm là hệ kết cấu quan trọng của nhà phố, liên kết trực tiếp với móng, sàn, tường và nhiều hạng mục khác trong công trình.

Chuẩn bị vật tư đúng không chỉ là đủ thép và bê tông mà còn cần chú ý đến cốp pha, con kê, phụ kiện, ống chờ và các chi tiết kỹ thuật có liên quan.

Việc kiểm tra đầy đủ trước khi đổ bê tông giúp hạn chế sai lệch, tránh phải khoan cắt hoặc sửa lại kết cấu sau khi các phần tiếp theo của ngôi nhà đã được triển khai.